Jasna Koteska's Blog

Jasna Koteska Bibliography 2007-2011

2012-02-13T00:22:00.001+01:00

Jasna, Mickey and Minnie, January 2012

JasnaKoteska Bibliography 2007-2011

Јасна Котеска Библиографија2007-2011

BOOKS (2007-2011)

1. Koteska, Jasna: Intimist (eseji), Prevedla NamittaSubiotto. „Društvo Apokalipsa, Ljubljana, 2008, 216 страници. ISBN978-961-6644-30-3

2. Котеска, Јасна: Комунистичка интима, Темплум, Скопје,2008, 436 страници. ISBN 978-9989-189-41-8

3. Котеска, Јасна (приредувач,избор, поговор, редакција на преводот). АнтонТомаж Линхарт: Веселиот ден или Матичек се жени“- Монографија. „УниверзитетСвети Кирил и Методиј“, Скопје, 2008, 107 страници. ISBN 978-9989-724-63-3

4. Котеска, Ясна. Санитарна енигма, превод одмакедонски на бугарски јазик Станимир Панайотов,КХ –критика и хуманизам, София, България, декември 2011/јануари 2012, 320 страници. ISBN: 978 954 587 160 3

CHAPTERS IN BOOKS (2007-2011)

Koteska, Jasna. “Theoretical Psychoanalysis and Literature” во: Interpretations. European Research Project for Poetics and Hermeneutics Volumes No. 4/5, Edited by Katica Kjulafkova and Natasha Avramovska, Macedonian Academy of Sciences and Arts, Skopje, 2011, 237-263. (English)
Koteska, Jasna. „Komunistička memorija“, preveo s makedonskog Borislav Pavlovski, за проектот Vom Wagen und Gewinnen , Goethe Institute, Berlin- Zagreb. Објавено во: Fantom slobode , br. 2-3, Goethe Institute, Duriex, Zagreb, 2011, 249-276. (Croatian)
Koteska, Jasna: „Kommunistisches Gedächtnis“, translated to German by Alexander Sitzmann, in: Die Horen, Zeitschrift fur Literatur, Kunst und Kritik, no.239, 3 Quartal, 2010, p. 129-149, Berlin, Germany. (German)
Koteska, Jasna. „Dialogue and Samizdat“, Cure, journal on political culture and dialogue, Civil, Skopje, 2011, 306-316 (English)
Koteska, Jasna. „Buržoaska hijerarhija sanitarnih tela“. in: Teorije i politike roda, Rodni identiteti u knjiżevnostima i kulturama jugoistočne Evrope, urednica dr. Tatjana Rosić, Institut za knjiżevnost i umetnost, Beograd, 2008, 115-123. (Serbian)
Koteska, Jasna. „Intimist“ во N\osztalgia- Ways of Revisiting the Socialist Past, editor Isabella Willinger, Berlin, 2007, 88-91. (English)
Котеска, Јасна. „Женско писмо“ во: Поимник на книжевната теорија, приредувач Катица Ќулафкова, Македонска академија на науките и уметностите, Скопје, 2007, XV, 169-171.
Котеска, Јасна. „Гинокритика“ во: Поимник на книжевната теорија, приредувач Катица Ќулафкова, Македонска академија на науките и уметностите, Скопје, 2007, XV, 101-102.

ARTICLES (2007-2011)

2011

Koteska, Jasna. „Implementation on Gender Mainstreaming, Comments Paper for the Republic of Macedonia“. Text presented at the Conference: Good Practice in Gender Mainstreaming, European Commission of Justice (Brussels) and ÖSB Consulting GmbH (Wien), held 17 and 18 May, 2011 in Brussels, Belgium. Published: Europa, European Commission, Justice, 2011 http://ec.europa.eu/justice/gender-equality/files/exchange_of_good_practice_be/mk_comments_paper_en.pdf (English)
Koteska, Jasna. „Nož iza leđa“, во: Peščanik, Beograd, 4 Mart 2011, и во: Male Novine, Beograd, 5 mart 2011 (Serbian)
Koteska, Jasna. „Komunistička memorija“, preveo s makedonskog Borislav Pavlovski, за проектот Vom Wagen und Gewinnen , Goethe Institute, Berlin- Zagreb. In: Fantom slobode , br. 2-3, Goethe Institute, Duriex, Zagreb, 2011, 249-276. (Croatian)
Котеска, Јасна. “Дијалог и Самиздат”, во: Решенија, списание за политичка култура и дијалог, Цивил, Скопје, 2011, 66-76.
Koteska, Jasna. „Dialogu dhe samizdati“, in: Zgjidhje, Reviste per kulturen politike dhe dialogun, Civil, Skopje, 2011, 186-196 (Albanian)
Koteska, Jasna. „Dialogue and Samizdat“, Cure, journal on political culture and dialogue, Civil, Skopje, 2011, 306-316 (English)
Koteska, Jasna. „Скопје и јас“, translated into Turkish by Seyhan Murtezan Ibrahimi, in: Köprü –in print (Turskish)
Котеска, Јасна. „За Јадранка: за канцеларијата на вистинскиот учител“, во: Зборникот посветен на творештвото на д-р Јадранка Владова, Филолошки факултет „Блаже Конески“, Скопје, 2011 – во печат.
Котеска, Јасна. „Црна Арапина кај Сталев“, текст за „Научниот собир Творечкиот лик на проф. д-р Георги Сталев Поповски“, одржан 19 и 20 мај 2011, Скопје, Македонија.
Котеска, Јасна. Комунистичка меморија, текст презентиран на Тркалезната маса: „Осмели се да се сетиш“, проект на Гете Институтот од Скопје, одржана на 2 јуни 2011 година во Скопје, Македонија.
Котеска, Јасна. „Напорно е да се гради сликата на достоинствен човек“, Неделен политички магазин Публика (Дневник), бр. 44, сабота 8 октомври 2011, 38-39.
Koteska, Jasna. “Theoretical Psychoanalysis and Literature” во: Interpretations. European Research Project for Poetics and Hermeneutics Volumes No. 4/5, Edited by Katica Kjulafkova and Natasha Avramovska, Macedonian Academy of Sciences and Arts, Skopje, 2011, 237-263. (English)

2010

Koteska, Yasna. „Sinemada Var olmayan Baba Figürü“,translated into Turkish by Seyhan Murtezan Ibrahimi, in Köprü, Nisan 2010, Sayi 42, Ǘsküp, Makedonya, 17-22. (Turkish)
Koteska, Jasna. „Prosthetic Ideologies Versus Ethical Acts: Freud and Lacan Against the Communist Heritage of the 20^th Century“. за конференцијата Critical Social Theory: Freud & Lacan For the 21st Century, April 7 and 8, 2010, Boston, Massachusetts. (English)
Koteska, Jasna. „Terrorism“, in: Transcript-review, Europe’s Online Review of International Writing, translated from Macedonian by Rodna Ruskovska, 35^th issue, 2010. (English)
Koteska, Jasna. “The Secret Services and Artists 1945-1990 in Macedonia (With a Special Reflection on the Case of the Macedonian Poet Jovan Koteski)”, text presented at the 10^th Literaturfestival Berlin, 17-19 September, 2010, at the Conference »Enlightenment versus Concealment. Secret Police, Artists and the Examination and Reappraisal of the Communist Dictatorships«, Berlin, Germany. (English)
Koteska, Jasna. “Nine Out of Ten: On Women in Literatures and On the Construction of the Literary Canon”, text presented at the Symposium “White Ink: Post/feminisms, Gender theories and Literature”, at the 7^th Festival Review Within Review, KUD Apokalipsa, 22-27 September, 2010, Skocjan, Slovenia. (English)
Koteska, Jasna. “Na čom si, ked’ vydávas svoje dielo?”, prekl. Juraj Foltan a Stanislava Repar, in Romboid, Bratislava, ročnik 44-45, 2009-2010, s. 84-88. (Slovakian)
Koteska, Jasna. „Otcovia a synovial“, preložili Juraj Foltán, Stanislava Repar, in Romboid, Bratislava, ročnik 44-45, 2009-2010, s. 77-83. (Slovakian)
Koteska, Jasna. „Láska v macedónskej fantastickej poviedke (k niektorým aspektom: prechod-hybris, vampirizmus, portrét-zrkadlo, l’úbostný trojuholník akastrácia)“, prekl. Alica Kuhilová, Stanislava Repar, in Romboid, Bratislava, ročnik 44-45, 2009-2010, s. 55-72. (Slovakian)
Котеска, Ясна „Комунистическа памет“, Превод от македонски: Станимир Панайотов, за проектот Vom Wagen und Gewinnen , Goethe Institute, Berlin- Sofia (text published online: Goethe.de) October, 2010, Berlin, Germany (Bulgarian)
Koteska, Jasna: „Kommunistisches Gedächtnis“, translated to German by Alexander Sitzmann in: Die Horen, Zeitschrift fur Literatur, Kunst und Kritik, no.239, 3 Quartal, 2010, p. 129-149, Berlin, Germany. (German)
Koteska, Jasna. Kujesta Komuniste, perkthyer nga Milena Selimi, за проектот Vom Wagen und Gewinnen , Goethe Institute, Berlin- Tirana (text published online: Goethe.de), October, 2010, Berlin, Germany (Albanian)
Koteska Jasna. ΚΟΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΜΝΗΜΗ, από την πΓΔΜ. Μετάφραση: Emilija Majstorova-Stojanovska, за проектот Vom Wagen und Gewinnen , Goethe Institute, Berlin- Athena (text published online: Goethe.de), October, 2010, Berlin, Germany. (Greek)
Koteska, Jasna. Memoria comunismului, Simpraga în traducerea Aralei Ciora, за проектот Vom Wagen und Gewinnen , Goethe Institute, Berlin- Bucharest (text published online: Goethe.de), October, 2010, Berlin, Germany (Romanian)
Koteska, Jasna. Koműnist hafizasi, translated by Oktay Ahmed, за проектот Vom Wagen und Gewinnen , Goethe Institute, Berlin- Istanbul (text published online: Goethe.de) October, 2010, Berlin, Germany (Turkish)
Котеска, Јасна. „Скопје и јас“, Окно, 2 јули 2010, Скопје. (првиот дел од текстот е репринт на Скопје и јас во Жена, ноември 2005, бр. 646, год. LXI.
Котеска, Јасна. „Феминизација на сиромаштијата“, Глобус, Скопје, бр. 173, 10.08.2010, стр. 38-39.
Котеска, Јасна. „Небо на Фима Клетникова“ во Фима Клетникова: Небо, Менора, Скопје, 2010, 103-104.
Котеска, Јасна: „Комунистичка меморија“, за проектот Vom Wagen und Gewinnen , Goethe Institute, Berlin- Скопје (text published online: Goethe.de) October, 2010, Berlin, Germany
Koteska, Jasna: „Communist Memory“, translated by Vera Trandafilovska i Rodna Ruskovska, за проектот Vom Wagen und Gewinnen , Goethe Institute, Berlin- London (text published online: Goethe.de) October, 2010, Berlin, Germany (English)
Котеска, Јасна. „Филозофијата на ресентиманот во романот ’Див занес’ од Атанас Вангелов“, текст изложен на Симпозиумот посветен на Атанас Вангелов, Филолошки факултет, Скопје, 15 и 16 декември, 2009, и во Зборникот од Научниот собир посветен на проф. д-р Атанас Вангелов, Филолошки факултет „Блаже Конески“, Скопје, 2010, 257-279.
Котеска, Јасна. „Јован Котески“ – библиографска белешка за Проектот 130 тома македонска книжевност во превод на англиски јазик.
Котеска, Ясна. „Архив, травма, помирение“, in: Социологически проблеми 3-4 (Свидетелство и архив: Контексти на микроисторията), год. XLII, книжка 3-4, София, 2010, 22-40. (Bulgarian)
Котеска, Ясна: „Отсъстващите бащи”, in: Социологически проблеми 3-4 (Свидетелство и архив - между микроистория и социология, Софија, 2010. (Bulgarian)
Котеска, Јасна: „Скопје“, во: Иван Блажев и Владимир Јанковски, Лицата на невидливиот град, Темплум, Скопје, 2010, стр. 30.
Котеска, Ясна: “Към дебата за практическото минало: „Можем да изследваме ... следите... на миналото... но не самото минало“ Хейдън Уайт”, во: Социологически проблеми (Свидетелство и архив: Контексти на микроисторията), год. XLII, книжка 3-4, Софија, 2010, 215-225. (Bulgarian)

2009

Котеска, Јасна. „Каде стоиш додека го создаваш своето дело? во: Блесок, бр. 64, јануари - февруари 2009, Скопје.
Koteska, Jasna. “Where Do You Stand While You Create Your Work?” Translated into English by Magdalena Horvat, in: Shine, No. 64, January-February 2009, Skopje. (English)
Котеска, Јасна. „Читателите не се идиоти, барем не секогаш“ во: Глобус, бр. 92, 20 јануари, 2009.
Котеска, Јасна. „Категоријата интимност во првата словенечка нововековна драма ’Матичек се жени’ од А. Т. Линхарт“, во: Зборникот од трудови од Третата македонско-словенечка научна конференција (Охрид, 2007), Филолошки факултет „Блаже Конески“, Скопје, 2009, 405-427.
Koteska, Jasna. „Spaces without Time“, in: Radical Education Collective Conference, The Conference Proceedings, 28 и 29 ноември, 2009, Moderna Galerija, Ljubljana. (English)
Koteska, Jasna. „Filozofija resantimana u romanu ’Divlji zanos'’ Atanasa Vngelova, prevela s makedonskog Borjana Prošev-Oliver, Kolo, Zagreb, 2010. (Croatian)
Котеска, Јасна. „Биобиблиографска белешка за авторот“, во: Сончева белегија. Јован Котески, избор и предговор Санде Стојчевски, НИД Микена, Скопје, 2009, 214-218.

2008

Koteska, Jasna. „Burżoaska hijerarhija sanitarnih tela“ in: Teorije i politike roda, Rodni identiteti u knjiżevnostima i kulturama jugoistočne Evrope, urednica dr. Tatjana Rosić, Institut za knjiżevnost i umetnost, Beograd, 2008, 115-123. (Serbian)
Koteska, Jasna. „Intimist“. in: Pro Femina, Časopis za żensku knjiżevnost i kulturu, god. X, broj 51/52, Beograd, 2008, 268-282. (Serbian)
Котеска, Јасна/Koteska, Jasna. „Отсутни татковци/Absent Fathers“, in: Блесок/Shine. No. 61-62, Скопје/Skopje, July October 2008.

2007

Koteska, Jasna. „Intimist“ во: N\osztalgia- Ways of Revisiting the Socialist Past, editor Isabella Willinger, Berlin, 2007, 88-91. (English)
Котеска Яасна. „Санитарното налагане на табуата (балкански родови последици)“, во: Гласове (нова хуманистика от балкански авторки“, Издателство СОНМ, Софиа, Бугариа, 2007, 157-171. (Bulgarian)
Котеска, Јасна. Поговор кон: Ѕиркачот од Сашо Прокопиев, Магор, Скопје, 2007.
Котеска, Јасна. „Женско писмо“ во: Поимник на книжевната теорија, приредувач Катица Ќулафкова, Македонска академија на науките и уметностите, Скопје, 2007, XV, 169-171.
Котеска, Јасна. „Гинокритика“ во: Поимник на книжевната теорија, приредувач Катица Ќулафкова, Македонска академија на науките и уметностите, Скопје, 2007, XV, 101-102.

Во наведениот период (2007-2011)објавила и 64 колумни во македонската периодика.

CONFERENCES, SEMINARS, SCHOOLS (2007-2011)

2011

Debata: Smelost sečanja, “O kulturi sečanja na prostoru bivše Jugoslavije”, 10-11 fevruari, 2011, Goethe Institute, Beograd, Srbija.
Kniževna manifestacija Bornina nedelja, Vranje, 24-26 mart, 2011, Vranje, Srbija.
Јавна дискусија „Проблемите со полот/родот“, Коалиција за сексуалните и здравствени права на маргинализираните заедници во Република Македонија“, ГЕМ клуб, 3 мај 2010, Скопје, Македонија.
Public Lecture “Macedonian Female Literature” for students from the University Adam Mickiewicz from Poznan, Poland, held on the 11^th of May 2011, at the Faculty of Philology “Blaze Koneski”, Skopje Macedonia.
Conference: Implementation on Gender Mainstreaming. Good Practice in Gender Mainstreaming, European Commission of Justice (Brussels) and ÖSB Consulting GmbH (Wien), 17 and 18 May, 2011, Brussels, Belgium.
Творечкиот лик на проф. д-р Георги Сталев Поповски. Филолошки факултет „Блаже Конески“, Скопје, 19 и 20 мај 2011, Скопје, Македонија.
Тркалезна маса и панел дискусија: „Осмели се да се сетиш“ Проект во организација на Гете Институтот од Скопје, 2 јуни 2011 година, Скопје, Македонија.
Knјiževna debata. Fantom slobode. Goethe Institut – Kroatien, 8-10 декември 2011, Zagreb, Hrvatska.

2010

Sessions on Women Studies and Gender Studies, Curriculum Resource Center, Central European University; (Централно-европски универзитет, Будимпешта, Центар за развој на наставни планови); 15-21 мај, 2010, Budapest, Hungary.
Тркалезна маса „Словенистиката и македонистиката – искуства, перспективи и идеи, 50 години од наставата по словенечки јазик, Филолошки факултет „Блаже Конески“, 20 април, 2010, Скопје.
Работилница Abecedarium, на Летната школа Расшколувано знаење (Summer School Deschooling Classroom). Организатори: Контрапункт, Скопје и ТкХ – генератор, Белград, 10 и 11 (6-12) август, 2010, Херцег Нови, Црна Гора.
International Literature Festival, Berlin, Germany, 15-26 септември, 2010. Symposium “Secret Services and Artists. 1945-1989” from the 10^th international literature festival berlin (ilb) in cooperation with the Behörde der Bundesbeauftragten für die Unterlagen des Staatssicherheitsdienstes der ehemaligen Deutschen Demokratischen Republik (BStU), 15-26 September, 2010, Berlin, Germany.
7^th International Literary Festival. Review within Review and KUD Apokalipsa, 22-27 September, 2010, Skocjan, Slovenia.
Дебатен клуб. Санитарна енигма (лустрација II), ГЕМ, Скопје, 8 октомври, 2010.
Семинар: Микроисторија и микроанализа, Студенстки изследователски семинар „Микроистория и миркоанализ“, ПУ „Паисий Хилендарски“ и семинар „Политики на историята в XXI век“, ЮЗУ „Неофит Рилски“, 14-16 октомври, 2010, Благоевград, Република Бугарија.
Панел дискусија: ефектите на Wikileaks, Центар за истражување и креирање политики, 24 декември 2010, Скопје.

2009

Тркалезна маса по повод излегување на антологијата на словенечки кус расказ на македонски јазик „За што зборуваме“, Институт за македонска книжевност, 10-12 ноември, 2009, Скопје.
Conference. Radical Education Collective. Moderna Galerija, Ljubljana, Slovenia. Радикална конференција, Модерна галерија Љубљана, 27-29 ноември, 2009, Љубљана, Словенија.
Симпозиум посветен на Атанас Вангелов, Филолошки факултет „Блаже Конески“, 15 и 16 декември 2009, Скопје.

2008

CRC, Gender Studies. Feminist Film Theory. Проект на Curriculum Resource Center, Central European University (Централно-европски универзитет, Будимпешта, Центар за развој на наставни планови); 6-10 октромври 2008 година, во Будимпешта, Унгарија.

2007

N\osztalgia, мај 2007, German - Hungarian Cultural Year 2007, project of Plotki (Berlin) and Anthropolis (Budapest), мај 2007 година во Занка, Унгарија.
„Интернационален семинар на Collegium Hungaricum Berlin“, 28-30 септември 2007 во Берлин, Германија.
„Утопија, носталгија и креативно заборавање“, 17-19 октомври 2007 во Будимпешта, Унгарија.
Megjunarodni naučni skup: Pretstavljanje rodnih identiteta u književnostima i kulturama Balkana i jugoistočne Evrope, 29-30 ноември 2007, Београд, Србија.

PROJECTS (2007-2011)

2010-2011

Vom Wagen und Gewinnen , Goethe Institute, Berlin (Bucharest, Belgrade, Skopje, Tirana, Athens, etc). 2010-2011 – регионален проект на Гете Институтот од Берлин, со учество на единаесет земји од источна и југоисточна Европа.
Interpretations 4 and 5. European Research Project for Poetics and Hermeneutics. 2010 и 2011. Проект на Македонската академија на науките и уметностите, Скопје. Раководител: академик проф. д-р Катица Ќулафкова. Издавач: МАНУ, Скопје.
Свидетелство и архив: Контексти на микроисторията. 2010. Носител на проектот: ЮЗУ "Неофит Рилски", ПУ „Паисий Хилендарски“, семинар „Политики на историята в XXI век“ и "Социологически проблеми", София. Раководител: проф. д-р Снежана Димитрова.
Curriculum Resource Center, Central European University, Budapest, Hungary, 2010. Раководители на проектот: д-р Јасмина Лукиќ, Централно-европски универзитет, Будимпешта, Мелинда Молнар, Центар за развој на наставни планови.
International Literature Festival, Berlin, Germany, 2010. Symposium “Secret Services and Artists. 1945-1989” from the 10^th international literature festival berlin (ilb) in cooperation with the Behörde der Bundesbeauftragten für die Unterlagen des Staatssicherheitsdienstes der ehemaligen Deutschen Demokratischen Republik (BStU).
Review Within Review, KUD Apokalipsa, 7^th International Literary Festival, 2010, Skocjan, Slovenia.

2009

Project radikalnega izobraževanja. 2009 година. Moderna galerija/Museum of Modern Art, Ljubljana, Љубљана, Словенија. Проект на Модерната галерија од Љубљана. Раководители: д-р Бојана Пишкур и д-р Гашпер Краљ.

2008

CRC, Gender Studies. Feminist Film Theory. 2008 година Проект на Curriculum Resource Center, Central European University; (Централно-европски универзитет, Будимпешта, Центар за развој на наставни планови); Budapest, Hungary. Раководител: проф. д-р Јасмина Лукиќ.

2007

N\osztalgia, 2007, German-Hungarian Cultural Year 2007, project of Plotki (Berlin) and Anthropolis (Budapest). Раководители на проектот: Organizations Rejs e.V. (Berlin) and Collegium Hungaricum (Berlin). Publisher: Rejs e.V., Berlin.
Teorije i politike roda. Pretstavljanje rodnih identiteta u knjizevnostima i kulturama Balkana i jugoistocne Evrope, 2007 година, Београд, Србија. Носител на проектот: Institut za knjiżevnost i umetnost, Beograd, 2008. Раководител: prof. dr. Tatjana Rosić. Izdavac: Institut za knjiżevnost i umetnost, Beograd.
Поимник на книжевната теорија, 2006 и 2007 година. Проект на Македонската академија на науките и уметностите, Скопје. Раководител: академик проф. д-р Катица Ќулафкова. Издавач: МАНУ, Скопје.

COURSES TAUGHT (2007-2011)

Предмети што ги предава/ла наФилолошкиот факултет „Блаже Конески“ во Скопје:

Просветителството и романтизмотво словенечката книжевност

Реализмот и модерната вословенечката книжевност

Нова словенечка книжевност 1 и2

Словенечка книжевност 6

Методика на наставата покнижевност 1

Методика на наставата покнижевност 2

Методика на наставата покнижевност 3

Методика на наставата покнижевност 4

Преглед на светската книжевност1, 2 (до 2009)

Вовед во светската книжевност1, 2 (до 2009)

Постмодернистички книжевни техники

Категоријата „абјект“ војужнословенските книжевности и култури

Постмодернатаво македонската книжевност и филм

Лакан и македонската книжевности култура

Гинокритиката и македонскотоженско писмо (на магистерски студии)

Родот и психоанализата (на Катедратаза родови студии на Филозофскиот факултет во Скопје)

Jasna Koteska: Sanitary Enigma (book in Bulgarian, 2012)

2012-02-12T11:19:00.001+01:00

Sanitary Enigma,
Cover (c) Jana Levieva

Author:Jasna Koteska

Book: Sanitary Enigma

Publisher:KX-Critique&Humanism Publishing House, Sofia

Language:Bulgarian

Translator:Stanimir Panayotov

Dateof Publication: 20 January, 2012

Pages:320

Description:Paperback, 20 x 13, 032 kg

ISBN:978 954 587 160 3

PDFof the first 17 pages (in Bulgarian)

. . . . . . . .

Aвтор:ЯснаКотеска

Заглавие: Санитарна енигма

Серия: ЕТОСИ

Раздел: Психоанализа, Съвременна философия, Психология -исторически изследвания

Издателска къща: КХ - КРИТИКА ИХУМАНИЗЪМ, София България

Превод отмакедонски: Станимир Панайотов

Година: 2012 г., с. 320

ISBN:978 954 587 160 3

PDF of the first 17 pages (in Bulgarian)

. . . . . . .

Книгата изследвапроблематиката на "чистото" от културологична и психоаналитичнагледна точка. Акцентира се връзката между чистота и конструиране наидентичност. Преразглежда се "субектността" чрез две нови понятия -разширен субект и агломератна психика. Късната постмодерност се представя катоепоха на санитарността. Авторката преподава в университета в Скопие.Занимава се с литературна теория и психоанализа.

. . . . . . .

Links:

*Българско общество на хуманитарните издатели (БОХИ)

*Store.bg

*Книжарница Книгосвят

*BALKANATOLIA.com

*КнигаБГ knigabg.eu

*КХ - Критика и Хуманизъм, издателска къща (FB) (КХ - Critique & Humanism PH)
*Национален регистър на издаванитекниги в България

Huge thanks to Stanimir Panayotov, Antoaneta Koleva, and Traduki!

Jasna Koteska. Troubles with History: Skopje 2014 (ARTMargins, 2012)

2012-02-12T10:31:00.001+01:00

Baroque Skeleton.

Image Courtesy of Vladimir Krle.

Published by: ARTMargins Online

18 January 2012

follow ARTMargins: @artmargins

Troubles with History:Skopje 2014

Jasna Koteska, Republicof Macedonia

"Even theautomobiles have an air of antiquity here".

GuillaumeApollinaire

"Only here",Chirico once said, "is it possible to paint. The streets have suchgradation of gray."

Walter Benjamin

Building Bonanza

Skopje, the capital ofthe Republic of Macedonia at the moment undergoes one of Europe’s biggest urbanand art upheavals - the project is dubbed Skopje 2014. Labeled as a"building bonanza",[1] by the British Guardian,Skopje 2014 project was planned by the Government for several years underrelative lack of transparency, until it was officially presented in February2010. The plan seeks to transform the city center of Skopje into a richconcentrate, with a wide range of interventions and numerous new buildings: a triumphalarch, fountains, memorials, new Macedonian Orthodox church, museums,footbridges, a new theater, the national archives, the foreign ministry, theconstitutional court, the electronic communications agency, etc. The centralpart of Skopje 2014 is the Sculpture Project with over 50 sculptures, all ofthem to be placed within a 1.5 km radius in the city center, of which centrallylocated is a 22 meters-high monument of Alexander the Great.

Other items on theagenda are: the reconstruction of buildings (including the Parliament) withdomes and new facades; erecting 60 three meters-high sculptures of the historicalworld politicians, among them of Abraham Lincoln and Winston Churchill, inconcrete, stone and bronze imprinted on the new facade of the Ministry ofForeign Affairs; a Museum of National Struggle with a hundred life-sizewax models of historical figures; a big panoramic wheel, artificial summerbeaches on both banks of the Vardar river; parking-lot structures, etc. Sinceits first presentation, the plan has been changed several time; additionalobjects and buildings popped up, while others were moved or changed theirutility.[2]

The main creator andinvestor is the Government of the Republic of Macedonia (i.e. its rulingconservative party VMRO-DPMNE, which took power in 2006 and was re-elected in2008 and 2011) with estimated 80 to 200 million euros. In 2006, the Ministry ofCulture announced a public competition, but no international competitor won thebid, and instead the design and execution have been entrusted to localarchitects and artists, most of them previously unknown to the public.[3]

The projectcommemorates all sorts of historical characters, from the Antique period:Alexander the Great, his father Philip II and his mother Olimpias of Epirus;figures of early Christianity: Saint Cyril, Saint Methodius, Saint Clement,Saint Naum; notable historical figures who were born or ruled in or aroundSkopje: the Byzantine Emperor Justinian I, the Byzantine Tzar Samuel, MotherTheresa, etc., as well as a league of freedom fighters that fought for theMacedonian independence. The critics labeled the project as Antiquisation,referring to the term coined by the historians to explain the Renaissant practiceof giving a city the appearance of ancient Rome or Athens (a phenomenon visiblein and after the 15th century in Italy and all over Europe).[4]

However, theAntiquisation, as a label, was meant to be more than an explanation of a suddenlove of the country for the classical poetics, rather, it was meant as apointer to the nationalistic myth-building. Many analysts accused that theproject included aspects of social engineering, and its purpose being anattempt to construct a nationalistic superstate. However, the term Antiqusationdoes not fully explain the project, also because it is intended to engulf awhole lineage of history, from Ancient, to Medieval to modern Macedonia, plusto commemorate different world artifacts, styles, leaders and phenomena, notnecessarily connected to the territory or the nation.

Diachrony and Synchronyof Skopje 2014

Skopje 2014 is apeculiar example of the exact opposite of today’s regular laments about thearchitecture becoming Americanized, postmodernized, globalized, etc., in whichthe glittering metropolitan centers of glass and steel are reaching itsaesthetic climax in the meaningless "zero-buildings" (such as enormousshopping malls boxed in glass), etc. When the history is used in today’scontemporary architecture, it is used mainly to neutralize the shock-potentialof history, its dangerous Chauvinism. The new postmodern historicism (acombination of retro styles and genres, of "everything goes", ofpastiche) is meant to weaken the national borders, to claim "the end ofhistory"; "historicity" today celebrates the nomadic dynamism,world without local myths, and cultivates cynical distance away from anyhistory. Skopje 2014 is the strict opposite of this.

The buildings andfigurative sculptures of the project are quite serious when imitating the oldstyles in architecture (neo-romanticism, neo-classicism, neo-baroque), theimitation is not meant to play mockingly with the obsolete, or used ironicallyto portend an increasing cynical gap, but are used to send a "serious"note to the world that Macedonia is on the map of the bourgeois societies. Theartistic tendencies of the project are based on the 19th century self-centeredmegalomania, and the return to pre-modern glorification of styles. According toSlavoj Žižek the difference between the modernism and the postmodernism in thearchitecture[5] is that inmodernism, a building was supposed to obey one all-encompassing great Code,while in postmodernism there are multiplicity of codes.[6]Although consisted of everything historical, from Alexander the Great toWinston Churchill, Skopje 2014 is not here to serve the multiplicity of codes,but one great Code: an old-fashioned pride and dignity of a bourgeois capitalof a superstate.

Skopje 2014 project commemoratesdifferent historical artifacts precisely because that was the 19th centurybourgeois premise of the eclecticism in architecture - a city as a world inminiature. As Walter Benjamin wrote in his book "The Arcades Project",a city wanted: "to seize the essence of history".[7]The Government seemingly treated the main square as if it is within the fourwalls of its apartment; the city center as a huge living room of the nation:with its baroque buildings and classicistic sculptures ("what does theGovernment think is the best for our living room?"), yet to serve but onepurpose: to build a superstar nation, worthy or pride and prestige. "[To]disclose a church, a train station, an equestrian statue, or some other symbolof civilization"[8] - these were theideals common in the 19th century, according to Walter Benjamin. Hiselaboration of the 19th century tendency "to ennoble technologicalnecessities through spurious artistic ends"[9] to some extentexplains Skopje 2014 project.

It explains the wax museum (Benjamin wrote: "Noimmortalizing [is] so unsettling as that of the ephemera and the fashionableforms preserved for us in the wax museum"[10]);it explains the mandatory domes above the building, as well as decorativefacades ("Ornament is to this house what the signature is to a painting"[11]); it explainsthe political celebrities glued to the buildings, the monuments of everybodyfrom Justinian I to Abraham Lincoln ("The impression of the old-fashionedcan arise only where, in a certain way, reference is made to the most topical."[12]); it explainsthe building of lions on the bridges (the lions convey an image of a richcountry); it explains the returning to baroque and rococo ("Every stone bearsthe mark of despotic power, and all the ostentation makes the atmosphere, inthe literal sense of the words, heavy and close..."[13]).The idea behind Skopje 2014 is to repeat the old motifs, "as they oncewere", without the cynical distance, which arguably makes the Project a scaryand totalitarian display of power.

Should Skopje 2014 belabeled as the 19th century pre-modern eclecticism or as postmodernism? If weare to understand the idea of a national city becoming historical (a musealapproach to urban life) by means of attracting money, tourists, new residents,and to satisfy the desire of the local elites, than Skopje 2014 belongs to thewidely understood 19th century eclecticism in architecture. But, with its intenseadmiration for the old-style ornaments (which serve no functionality) put on thebuildings with pure utilitarian function (such as the electronic communicationsagency, or the constitutional court, or the foreign ministry), then the projectcould also be explained with the terms "decorated sheds" and "neo-Brutalism",[14] used byVenturi, Scott Brown and Izenour in their book "Learning from Las Vegas".[15]

Skopje 2014largely consists of ritzy and extravagant facades on buildings where thecitizens will go to perform their most daily activities; the buildings aremerely supposed to look better, but not to be better, therefore the term "decoratedsheds" explains Skopje 2014 phenomenon of mandatory building of the "rhetoricalfront" on the "conventional behind".[16]Although because of its historicity, Skopje 2014 is close to a definition of pre-moderneclecticism, paradoxically, it is also a showcase of the "decorated sheds",due to the cacophony of useless and inadequate architectural symbolism.

One predominant featurewhich fuses two seemingly paradoxical paradigms of the Skopje 2014 project (the19th century eclecticism and the postmodern “decorated sheds”), is of the idealof miniaturization of history, a concept which explains why besides the need toglorify the past via various monuments, the project also inclines towards "decoratedsheds" - altogether an important stylistic phenomenon rooted all around theEastern European architecture in the past two decades, most notably after thefall of the Iron Curtain and the end of modernism in architecture. One explanationabout this Eastern European appeal to build both historical monuments and "decoratedsheds" lies in the desire to send two opposed messages at the same time: byglorify the past they are on the map of the "serious" nations of theworld, yet by building cacophonic, inadequate symbolisms, they are "at leisure";they are playful and relaxed about their own past, just as "the rest ofthe world".

To dwell deeper into congruityof these two different architectural codes we are using the Italian philosopherGiorgio Agamben’s complex reading of society’s need to simultaneously placeitself on the two opposed paradigms: diachrony and synchrony (among others, viathe concept of miniaturization) from his book "Infancy and History"(1978). Agamben developed a theory about the complex relations between infancyand history - a society needs to both dismantle and distort the past and expandthe present, but at the same time to “reduce” the present and zoom-in on thepast, as two opposite tendencies.

Building onLevi-Strauss’s fundamental distinction between cold and hot societies, Agamben developeda critical reading of the society’s relation to its history to either enlarge thesphere or rituals and historical fixations (in Levi-Strauss terminology theso-called: cold societies) at the expense of play, or vice versa (the hotsocieties).[17] The coldsociety is operating on the level of diachrony, the human time is measuredaccording to the number of monuments, archaeological objects, archiveddocuments or worshiping of antiquity as ‘material content’ that guarantees one’sexistence in history. In such a society, time needs to be preserved in itsdocumentary character, because it values its place in the world according toits place in the chronology of the events.[18]

The Agamben’s reading of Levi-Strauss’s theory, however, offers a ratherparadoxical insight into the results of this modeling on the level ofdiachrony, the paradox being that the obsession with history (as a guarantor ofone’s certainty as a nation) eventually results with such societies havingfrozen history,[19] not able tomove along the lines of diachrony.

The second type ofsociety (the hot society) is operating on the level of synchrony, such that theplay is increased on the account of suspension of the mania for historical hoarding.According to Agamben, this suspension of historical (the refusal to collectmonuments and preserve ethnographic content, cessation of worshiping antiquity,etc), paradoxically does not result in historical time being erased, but on thecontrary, the history is being saved and transformed into "human time".Agamben writes: "In play, man frees himself from sacred time and ‘forgets’it in human time",[20] meaning that onlyplay possesses the quality of transforming synchrony into diachrony.

In provingthis paradoxical thesis Agamben builds two toposes: that of a "playland"as an ultimate historyland,[21] and that of atoy as "the cipher of history".[22]The nature of a toy in Agamben’s writing is that it possesses a deeply rootedhistoricity in itself. He writes: "the essence of the toy… is then, aneminently historical thing: indeed, it is, so to speak, the Historical in itspure state."[23] Of course,there cannot exists a society in which all diachrony is transformed intosynchrony and the play totally replacing the historical rituals, yet thedifferential margin between diachrony and synchrony is what identifies thehuman time, in other words, history itself. According to Agamben, that is thereason why only societies that can regularly get rid of the mania to buildmonuments to the national and historical myths, can really live on the level ofdiachrony, i.e. in the human history.

How is one to translateAgamben’s concepts of diachrony and synchrony in reading Skopje 2014 architecturaland political project? Craving to situate themselves along the lines of pride democraticnations of the world after the fall of communism, the Macedonian government introducedSkopje 2014 as a need to be perceived as a "normal" society, relayingon the idea that every culture is first and foremost a particular experience oftime. By pushing an agenda to erect monuments to everything historical in orderto have a guarantor of the nation’s existence in history, they erased preciselythe diachronic intervals between past and present, as is a case with every societyinsisting on a diachrony (thus turning it into a cold society). As aconsequence, that operation helped freeze the historic time, by suspending the playfulnessas a quality of synchrony and of the existence of oneself in the historic time.

And since the play was suspended, the melodramatic sentiment was installed. Sinceone may note that as kitschy and as laughable Alexander the Great on a horse inthe 2011 Macedonia might be to a critic’s eye, we need to bear in mind that itserves a purpose for the political elites: people will always experiencemonuments like this one as authentic and deeply emotional. When building thenationalistic superstate symbols, there is no place for ironic distance.Benjamin wrote: Kitsch is always sincere. In Macedonia in recent years, imagesof Alexander the Great have been used to advertise everything from traveler’sbooks to various wines, and it is not an ironic playfulness on part of themarketers, but a targeting of the deeply held emotions of people. While asubstantial part of the Macedonian civil society protested about the project,for an ordinary Macedonian, the project is perceived as something "authentic".Ask a young educated Macedonian cosmopolite, s/he will tell you it’s ironic,but ask a more representative sample and they’ll tell you Alexander the Greatmakes them feel good, makes them feel strong.[24]

Agamben’s concept of themarginal difference between diachrony and synchrony further helps us understandthe sizable split that Skopje 2014 produced in the Macedonian identity. Anopinion poll conducted in March 2010 showed that 54 per cent of the citizens donot support Skopje 2014 project, and 46 per cent do. This means that the project"forced" Macedonians to choose between being Slavs or beingdescendants of Ancient Macedonians, by making them choose between those who supportthe diachronic paradigm, and those who refuse it. Even though the nationalisticimages of Skopje 2014 drift away from the regular complaints about the "(architectural)imperialism under the signs of Disney and McDonald’s",[25]it is interesting that when the project was first introduced, most of theopponents to the project referred to it as a Disneyland, or a Legoland, or LasVegas.

What we see here is not only the stubbornness of "the Disney fatwa"(Koolhaas’s term) in architecture, and also how strong a denominator theWestern mass culture is when explaining the urban developments around theglobe, but also to what extent the extravagant combination of the 19th centuryeclecticism and the 20th century "decorated sheds" of the projectpuzzle its critics, and Disneyfication comes to label even projects which arehighly nationalistic. But, even more complex, although when the Disney metaphoris used in today’s architecture, it is meant mostly as an insult or an offenseto architecture, yet Agamben’s theory offers the material to understand that theDisney metaphor is paradoxically something historical in its essence, as a contradictionthat resides within the structural tension between diachrony and synchrony. Namely,as was already mentioned, the project introduced considerable split in theMacedonian national identification with people self-identifying as eitherbelonging to the societies obsessed with history (the government proposal), orto ones inclined towards the “play”, as explained in Agamben.

This split, notby an accident, is situated along the generational lines. Since the historicalSkopje 2014 is the exact opposite of the playfulness of today’s architecture(of Agamben’s synchronic society), and as such is not designed to appeal toyounger generations, when the first monuments materialized, the "Disneymetaphor" was actually not only used as an offence to the project, but wasparadoxically at the same time, used as a shield on the part of the youngercitizens who disliked the conservative facelift of the city. For example, whenin June 2011, Alexander the Great monument arrived from Florence, it arrivedapiece in several trucks. The comments in the online social networks were thatAlexander arrived as a gigantic Kinder Surprise egg (Kinder Surprise egg is oneof the most popular chocolate products in Central and Eastern Europe: it is anegg shell made of chocolate, and wrapped up in lively-colored paper; after oneunwraps the egg and cracks the chocolate shell open, one finds in it parts toassemble the toy) - so after the parts of Alexander’s monument were puttogether, the commenters asked who ate the chocolate shell. The comments weredirected towards the possible financial corruption behind the project, whichcosts enormous amounts of money, for a country where one third of thepopulation is reported to be unemployed. This reaction proves Agamben’s conceptof a toy as an architectural relict, as exceedingly historical thing ("theHistorical in its pure state"), with half of the citizens intuitively preferringthe toy-ish aspect of the monument as something worth dealing with (the synchronyof life), instead of being impressed by the grandeur historical figure, whichnot only intimidates but freezes historicity.

However, apart from thisstructural identity division, on a concrete cultural level, Skopje 2014 furthermoreproduced a line of ethnic, gender and class divisions. Namely, the bronze maniaserves only to build up the dominant Macedonian identity and the demographicexclusivity, while the ethnic minorities (Albanians, Turks, Vlachs, Serbs, Roma,etc.) are not being adequately represented. The biggest Roma settlement inEurope, the district Šuto Orizari situated near Skopje, remains a modernitynoir in form of a slam, or a ghetto, unaffected by the grandiose Skopje 2014project. Furthermore, Skopje 2014 translates history to an archaic familydrama, as a way of scaling down the great nation to domestic size. The projectis consisted of monuments to the Son (Alexander), to his Father (Philip II),and to his Mother (Olimpias), as in every patriarchal daddy-mommy-me triad, yetthe travesty already resides within the desired model. While, Alexander isimagined to be the ideal Son from the nationalistic dreams (the greatestmilitary and political leader of all times), his suspected bisexuality is aslap in the face of the nationalists, and one could jokingly conclude that: "Skopjehas the largest statue of a gay man in the world erected by a homophobicpolitical leadership".[26]

Besides theethnic and patriarchal antagonisms (the inferior status of women represented,the father-son axis, etc.) the monuments also reflect the class antagonisms inthe society - for example, Alexander the Great monument is 22 meters high,while the sculpture called "Cleaner of Shoes" placed near theAlexander’s sculpture is only a meter high, so we could say that the form isnot a "mere" form, but it involves dynamics and materiality of sociallife (and reading Žižek, one could say that this was precisely the articulationof the Governmental fantasy of "longing for inequality",[27] of clearhierarchy and class distinctions which to a certain degree falls in line withthe rightist Macedonian Government known for holding strict hierarchical order,with the Prime Minister acting as a micro manager of the country).

Since nopublic discussions or debates took place before the presentation of Skopje 2014project, soon after the plan was presented by the Government, a grass-rootprotest movement called the Archibrigadiers was established, the first of akind in independent Macedonia. The protesters actualizing the famous 1960sHenri Lefebvre motto of the "right to the city" and the movementrallied against the forceful and ethnocratic reordering of the public space,using new social media to communicate their views (some of their creativeslogans include: "Skopje - best before: 2014", or "Skopje 1963Earthquake - Skopje 2014 Mindquake"). The tensions reached its heights inMarch 2009, when a group of students from the Architectural Faculty in Skopjetried to protest peacefully against the project, and were beaten by religiousand rightists counter-protestants, in the presence of the police and media.Maybe the biggest paradox is that, oddly enough, with Skopje fighting over itsidentity, it is the leftists who, in their struggle against thenationalistic-style rebuild, find themselves defending the status quo!

TheSkopje city square.
Warrior on a Horse monument (back), the “AccidentalMeeting” sculpture, 2009. (front).
Image Courtesy of Petar Kajevski

Architecture as Politics

While the Antique rootsof the Macedonian nation were generally struck out from the vocabulary ofpoliticians, writers, journalists and social scientists for the past twocenturies, the fuzzy idea about Alexander as an ancestor of the Macedonian nationindeed existed in different, marginalized segments of the society: mainly infolk songs, in writings from the 19th century national Enlightenment, in the20th century’s resistance towards the Yugoslav communist identity, and in theopinionated pieces in the Macedonian press after the country’s independence.But, the Antique roots were never elevated to a state ideology, due to two mainconstraints: the obvious Slavic roots of today’s Macedonians, evident in thelanguage, religion, and the cultural traits of the Macedonian people; andbecause of the county’s history of statelessness, so no political elite coulduse Alexander as a platform for a national cohesion. But, in the middle of thepast decade, the huge symbolic capital of Alexander the Great has beenrediscovered by Macedonians, and soon the process of Antiquisation begun: atfirst, by putting ancient labels on the airport, the city stadium and thehighway, and renaming them after Alexander or his father, Philip II, andfinally, by the start of the Skopje 2014 project. The Bulgarian theoreticianIvaylo Ditchev writes: "In a way, antiquity is like oil: A western companydiscovers it, then young nation-states nationalize it and start selling it backto the West."[28]

The first touse the huge symbolic potential of Alexander the Great in the Eastern andSouthern Europe were the Greeks during their 19th century revival of Hellenism,[29] although alreadyin the 19th century, some Western historians objected this revival. InMacedonia, when the rightist party gained political power in 2006, the countryappeared as yet another Balkan candidate to ask for its part of the Alexander’sheritage (Alexander the Great was born in the Balkans). In the 21st century,the Macedonians couldn’t go for the concept of Hellenism (it would have been adirect negation of the Slavic language and culture of the nation, alsoAlexander was used as the embodiment of the boundary that separates the(neo)Hellenes from the Slavs[30]), so insteadthe Macedonians went for a fuzzy idea of the union of all the Macedons (theAntique) and the Macedonians (the Slavic ones). If we push this idea to theextremes, it will mean that while the rest of the Balkan Peninsula was beingHellenized, Latinized, Slavofied, or Turkeytrotted, only Macedonians stayedMacedonians (despite being Slavofied, Turkeytrotted, Latinized, or evenHellenized).[31]

The evident problem ofthe present Macedonian Antiquisation was first displayed via its most notable paradox:When in October 2010 in an interview with the British Guardian, the Macedonian formerforeign minister Antonio Milošoski said: "Alexander the Great, in fact,had no passport or birth certificate",[32]he literally acknowledged that Alexander cannot be part of any modern conceptof a nation. Even more interesting answer was provided by the President of theCulture Union of the Vlachs in the Republic of Macedonia in August 2011, whenhe said: "We, Vlachs, consider ourselves to be direct descendents ofAlexander the Great. Unfortunately, Alexander the Great did not speak theVlach’s language, and he was not a Vlach!"[33]And is this bizarre answer not the best indicator of unmasking theshadow-theater functioning behind the national-historic appropriations? ("Idon’t even pretend that I believe my ancestor is indeed my ancestor, however, myancestor does not need to comply with my nationality, the reciprocity is noteven expected, since my ancestor is by no means obliged to return my identityback to me!"). What one may acknowledge in this case is that the freeexchange of identities was done one way, and that it stands on its own - mostof the national countries which emerged out of the Yugoslav federation, for thepast two decades, also tried to relate to some famous ancestor, both for thenational homogenization, and for the international prestige: two most recent bizarreconflicts were from 2011 - one was a feud between Croatia and Italy over the nationalityof Marco Polo, and the other between Croatia and Britain over the nationalityof King Arthur.

Another sign of thetroubled Antiquisation is the monument of Alexander itself, from which his namevirtually disappeared. Although the Skopje’s sculpture bears a greatresemblance to the ancient hero, the Macedonian official name of the monumentis "Warrior on a Horse". By separating the subject of art (the actualhistorical figure depicted) and its appearance (a mask of an unnamed warrior),the Macedonian Government wanted to externalized the enemy (here, the Greeks),but the perversity is that it acted in the exact manner as their rival Greece,who after the break-up of Yugoslavia and creation of the independent Macedonianstate, forced the international community to create a provisional name forMacedonia - the Former Yugoslav Republic of Macedonia, or FYROM in short form –altogether a name which highly humiliates Macedonians, not only because thename Yugoslavia remained in the reference to the country that claims theYugoslav heritage was a negation to its longing for independence, but alsobecause the identity of the country was rendered descriptive and masked under acucumbered name.

In a strange, almost masochistic twist, the Government copiedthe very solution it otherwise despised, masking the identity of the monumentunder the provisional name the "Warrior on a Horse" (this mask-framefurther produced a line of jokes in the new social media, and the newly renamedcity’s stadium "Philip II" was again mockingly re-named by the cynicsinto "The Father of the Warrior on a Horse", the hotel "AlexanderPalace" renamed into "The Warrior on a Horse’s Palace", etc).

In a carnivalesquesense, Skopje 2014 could be interpreted along the lines of Slavoj Žižek’s "Indefense of Lost Causes": When Macedonians appeared unable to resolve thename dispute, they pushed their position to the extreme, and they did notreject the rejection, but they reinvented the rejection, providing even morematerial to be rejected by their northern neighbor. And the timing of Skopje2014 proves it. After Greece blocked Macedonia to join the NATO alliance at theBucharest summit in 2008, the Skopje 2014 project was initiated, so theGovernment actually acted according to the strategy which Žižek explained withquoting Beckett’s line: "After one fails, one can go on and fail better".[34]

When in the above-mentionedinterview for the Guardian, the former minister was asked to comment on theplans to erect a 22 meters bronze monument of Alexander, having in mind the 20-yearlong name dispute between the Republic of Macedonia and Greece over the nameMacedonia, and the right to claim Alexander as a national hero, he replied: "Thisis our way of saying [up yours] to them!"[35]Known otherwise for his reserved and rigid overall attitude in public, theminister’s alleged outburst immediately produced a line of hilarious commentsin parts of the Macedonian press: "The Warrior on a Horse" monumentwas ironically renamed into "A Finger on a Horse", with journalistswriting that instead of a giant monument of Alexander, it would have been much cheaperfor the country "to simply erect the minister’s middle finger in itsnatural size".[36] The "digitusimpudicus" (impudent finger) already mentioned in the Ancient Romanwritings,[37] was immediatelydenied by the minister; however Guardian refused to correct its statement.[38] But, regardlessof whether the minister used his body language or not, the internationalcommunity already considers the monument of Alexander to be an irrational political"digitus impudicus" intended towards the neighbor.

Probably the samelogic of irrationality functions in explaining most of the Eastern Europeanemerging national myths after the fall of the Iron Curtain – if, after the fallof communism "we failed" with the reasonable means of joining thedeveloping world: dialogue, negotiations, and solutions (the parliamentarydemocracy was very young, the countries were lacking the know-how of talkingwith their political enemies, etc.), we (these countries) went into theopposite direction, and in spite of the horror with which such endeavors willbe welcomed by the liberal world, they perversely actualized the worst enemy oftoday’s democracy: the extremist national myths. And this is exactly the casewhere we see Agamben’s theory of transforming the political events intoarchitectural structures and architectural structures into political events.

Skopje’s Changing Ideologies

The top-down approachin reconstructing Skopje is not a new idea for the city. When architect AntonioPetrov from the Harvard University was visiting Skopje in 2010, he pointed outthat "Skopje 1963" lead to "Skopje 2014".[39] He wasreferring to the devastating earthquake which hit Skopje in 1963, when sixtyper cent of the city was destroyed. The rebuilding was conducted by thepoliticians and architects who decided about the future outlook of Skopje, andthe citizens were forced to accept the concept of the city which was offered tothem.

The rebuilding team under the patronage of the UN included the mostrenown architects of the time: Cibrowski (best known for his reconstruction ofWarsaw after the Second World War), the Japanese architect Kenzo Tange (who planned the restoration of Hiroshima),Luigi Piccinato (who worked on restoration of Rome), J.H. van den Broek andBakema (the planners of new Rotterdam), etc.[40]The idea about the top-down approach during reconstructing of Skopje was alsopointed out by Robert Home, who in his study of Skopje’s Master Plan adoptedafter the Skopje’s earthquake, says: "The Master Plan left a legacy ofsubmissive public attitudes, possibly linked to centuries of Ottomansubjugation - an expectation that the state and its technocrats would dictatesolutions."[41]

Surely, Skopje 2014 cannotbe compared to Skopje 1963: the 2014 plan was launched on a state level only,and the execution was handed to the artists previously anonymous to the public,while Skopje 1963 was built by the world’ top architectural elite, and althoughthe full implementation of the master plan adopted in 1965 never materializeddue to lack of resources, Skopje in the 1980s (when the reconstruction wasover) was considered a successful story. On the other hand, today, all of thereconstructions are handled by artists without any substantial portfolio.Furthermore, Macedonia never had a strong school of classicism, baroque, orrococo, which means that basically the artists were delivering their art whilelearning their craftsmanship.

The result is that most of the objects of Skopje2014 appear unpolished. In his book "Rape Skopje" the art historianNebojša Vilić analyzed 27 smaller sculptures placed in Skopje by November 2009within four merits: the theme, the shape, the location and the aesthetic value,and on the one to five scale, he gave an overall grade of 3.27 for all thesmaller monuments, concluding that: "From the point of view of thesociology of art, we indeed got art that we deserve, art which is mirroring thesociety as it is."[42] And to returnto Kenzo Tange’s master plan from 1965: the Viennese architect Luchsinger,during a 2010 debate about Skopje 2014, said that the best part of Tange’sSkopje was that Tange imagined Skopje as a fragmentary city, which left it openfor further development of the urbanism - therefore, Skopje 2014 could betreated only as a small fragment in the Tange’s overall concept.[43]

Although Skopje 2014 initself caries all sorts of assemblages of past times and styles, one style ishowever clearly absent: the soc-realistic style. Before Skopje 2014, two mostdistinctive characteristics of the city were: the Old Turkish Bazaar and themodern socialist buildings from the 1950s to 1970s. This project is intended tocut off both of these traditions, but not to the same extend. While the Ottomanheritage is somewhat shunned, it is still reflected in parts of the project:domes were not just part of the Renaissance architecture, but also of theOttoman and the Byzantine traditions; the preservation of objects from theOttoman past are on the agenda of the Government, etc. Therefore, one could saythat the main goal of Skopje 2014 is to rework Skopje in such a way that itwill finally break up with the communist heritage in architecture and isintended to make a final cut with the ugly, communist image of the city. Thatexplains the proliferation of figurative monuments in Skopje 2014 (only 6 ofthe 27 sculptures placed so far are abstract).

In Yugoslavia duringcommunism a huge body of modern abstract architecture has been producedespecially during the 1960s and 1970s. The monuments were financed by the stateand were used to shape the identity of the new, modern communist country. Mostof those propaganda monuments were abstract because the ideals of theindustrial society were to be embedded in them. The communist buildings andmonuments were either resembling the mimetic animal and floral symbolism (buildingslike huge turtles, or birds, or bugs, or flowers, for example the MacedonianTelecommunications and Post Office, 1974-1989, in Skopje looks like a giantflower), or the monuments had futuristic angular geometries, in the shape of amacro-view of a viral cell, or a crystal (such as the "Macedonian Operaand Ballet" on the left bank of the river Vardar). While today mostlyneglected and considered tasteless locally, these communist propagandamonuments regained their worldwide fame after the books "Spomeniks"(a Slavic word for monuments) by the Belgian photographer Jan Kempenaers, and "Architecturein Socialist Yugoslavia" by the Austrian photographer Wolfgang Thalerawere published and the monuments of ex-Yugoslavia immediately provokedsignificant interest on the part of the foreign architects and designers.

Whatwe see here is a paradoxical connection between the art and the ideology: whenthe communist monuments were built in the last century, for the Westernobserver they were treated as a mere kitsch, and as a totalitarian art. Half acentury later, when the countries of Eastern Europe finally managed to get ridof their totalitarian traits and to join the democratic community, theirprevious art tradition is being reconsidered as a genuine art.

Today, when the Westernanalysts summarize the art created in communism, they are amazed by thepresence of abstract themes and by the Yugoslav avant-garde ("wasn’t thisa proof of the artistic freedom under the communist regime?"), but thepoint is that the avant-garde in ex-Yugoslavia was not merely tolerated, it wasadvocated on the level of the official doctrine (only after the bohemian statuswas taken away from the avant-garde). The communist National LiberationMovement monuments were scattered across the landscape of former Yugoslavia,and they fascinate with their futuristic bravery, but that is exactly the point- the futurism was preferred. A Western visitor left a comment on the internetpage attributed to the Yugoslav communist monuments: "I wonder when agigantic robot will throw itself in the picture to fight the monument."[44] And thiscomment is well-placed, communism liked science fiction, the jets of concretewere there to challenge the Universe; the "humanoid" absence from themonuments was desired: The monuments offered escape from the themes of povertyand political misfortune. If something was periodically forbidden in art, it wasthe works of naturalism or realism, which dealt with social problems (forexample, and one of the rare works Tito attacked and formally prohibited duringhis 35 years rule in Yugoslavia was a Serbian play "When the PumpkinsBlossomed" by Dragoslav Mihailović, a naturalistic picture of the tragiceffect of the repression on the common people living in the suburbs ofBelgrade.)

The pending questionever since the fall of Iron Curtain is: What to do with the communistpropaganda monuments all over Eastern Europe? The old architectural heritagewas generally neglected, and erased from the memory, and only occasionally itwas being reshaped to serve a new purpose. In a case extensive covered inmedia, in June 2011, an anonymous artist (immediately dubbed by the media asBanksy of Bulgaria) overnight transformed a cast-iron sculptural group of theRussian Red Army soldiers in Sofia into popular superheroes and cartooncharacters: Supermen, Santa Claus, Ronald McDonald, and the Joker (Batman’sfoe). Although the artistic intervention was washed away already the next day,this solution was immediately commented as the most effective way to get rid ofthe communist past: better than physically smashing or removing the monumentsfrom the past, it was a way to effectively decompose the past and spring newelements serving as touristic attractions.

This is precisely a case where the synchronicityand the Disneyfication, previously discussed, come to mind: it is not bydestroying one’s tradition, that the tradition is being erased, but by reworkingit into a more playful model. Paradoxically, the tradition is best preservedwhen one strengthens both the values of the country ("we have joined theprogressive world "), and at the same time overlaps it with the values ofthe national pride ("we have modified our national tradition to best servetourism, while still preserving our very tradition"), the paradox beingthat the emancipation from the nationalism goes hand in hand with the fightagainst the same nationalism, but more importantly, this operation situates thedifferential margin between diachrony and synchrony closer to the later, thus openinga possibility for transformation of the frozen history into "human time".

In his canonic text "FutureCity" Frederic Jameson, explaining the logic of the Western future urbandevelopments, he writes: "In the end, there will be little else for us todo but shop".[45] If we transferhis motto to Macedonia’s present situation, the line would read: "In theend, there will be little else for us to do but remember". Mainlyconsisted of symbolic and not habitual buildings, Skopje 2014 is the world nottrapped in a shopping mall, but in a museum, displaying the Eastern Europeantendency to periodically jumpstart the sense of history and to open up the "greatrepository of ghosts". As much as a paradigm of the Eastern European urbandevelopments entrapped in history, at the same time, this project is also a showcasethat the world remains much less global than the globalized discourse suggeststoday.

Part of the Warrior on a Horse monument.

A detailfrom assembling of the monument.

Date: July 2011. the Image Courtesy of Build.mk

[1]Smith, Helena. "Macedonian statue:Alexander the Great or a Warrior on a Horse?",Guardian, 14 August 2011, http://www.guardian.co.uk/world/2011/aug/14/alexander-great-macedonia-warrior-horse

[2]For more details about the content of Skopje 2014 project also see the book byMijalkovic, Milan and Urbanek, Katharina. Skopje,the World Bastard (Klagenfurt: Wieser Verlag, 2011), 76.

[3] In the pastdecade, Skopje had a history of unfortunate architectural competitions; mostnotable case is from 2006 when thecity made an international call for a memorial house to Mother Teresa. ThePortuguese architect Jorge Marum was declared the winner; however, theGovernment and the committee bizarrely decided to ignore expert opinion andstaged a new competition, where a local architect Vangel Božinovski won the bid. When finished, the memorial receivedseveral negative critiques, one being that: “If itwasn't for the Christian cross, it could be a disco or a casino.” For more onthis topic read the article: Pencic, Divna "A tactless and tasteless homage to MotherTeresa". Architectural Review, 2009.http://findarticles.com/p/articles/mi_m3575/is_1350_226/ai_n32441180/

[4] Tzonis,Alexander and Lefaivre, Liane. Classicalarchitecture: The Poetics of Order (Cambridge and London: MIT Press, 1986),263.

[5]The terms modernism and postmodernism in architecture are used differently thanto denominate broader cultural tendencies as Žižek uses them. However, hisdistinction is helpful in understanding the nature of Skopje 2014 project.

[6] Žižek, Slavoj. Architectural Parallax. Spandrels and OtherPhenomena of Class Struggle. Lecture presented on the "Lacanian Ink 33 Event", Jack Tilton Gallery, New York City,April 23, 2009. The talk was posted on line on April 28, 2009 http://www.lacan.com/essays/?page_id=218

[7] Benjamin,Walter. The Arcades Project.Translated by Howard Eiland and Kevin McLaughlin (Harvard University Press, 1999), 14.

[8] Ibid., 24.

[9] Ibid., 24.

[10]Ibid., 69.

[11]Ibid., 20.

[12]Ibid., 69.

[13] Ibid., 125.

[14]Venturi, Robert and Izenour, Steven.Learning from Las Vegas. TheForgotten Symbolism of Architectural Form, (Cambridge and London: TheMIT Press, 1977), 6.

[15]I would like to thank the architects Nikola Strezovski and Filip Josifovskifrom Skopje for their careful reading of the first draft of this paper. Ihugely benefited from their editorial interventions in the parts dedicated toarchitecture, from their generous help in making a clear distinction betweenthe modernism and the postmodernism in architecture, and from their suggestionto reference the book "Learning fromLas Vegas" by Venturi, Scott Brown,and Izenour.

[16]Venturi, Robert, Scott Brown, Denise, and Izenour, Steven. Learning from Las Vegas.The Forgotten Symbolism of Architectural Form, 90.

[17]Agamben, Giorgio. Infancy and Play. Onthe Destruction of Experience (London, New York: Verso, 2007), 85.

[18]Ibid, 80.

[19]Ibid, 76.

[20]Ibid, 79.

[21]Ibid, 93.

[22] Ibid,81.

[23]Ibid, 80.

[24]This elaboration is based on the comment posted by the user Killian onSeptember 8, 2009 on the article Žižek, Slavoj. Architectural Parallax. Spandrels and Other Phenomena of Class Struggle

http://www.lacan.com/essays/?page_id=218

[25] Huyssen,Andreas. "World Cultures, WorldCities". Other Cities, Other Worlds, Urban Imaginaries in a Globalizing Age.Edited by Andreas Huyssen. (Durham and London: Duke University Press,2008), 4.

[26] Vangeli,Anastas "Bad news: Croatia appropriates Marco Polo. Good news: he might have noteven been to China." 9 August2011. http://vuna.info/home/2011/08/09/marco-polo/

[27]Žižek, Slavoj. Architectural Parallax.Spandrels and Other Phenomena of Class Struggle, unpaginated.

[28] Ditchev, Ivaylo. "The Eros of Identity", Balkan as Metaphor. Between Globalization and Fragmentation. Editedby Dušan I. Bjelić and Obrad Savić (Cambridge and London: The MIT Press, 2002),240.

[29] Ibid, 238.

[30] Gourgoúris, Státhis. Dream nation: Enlightenment,Colonization, and the Institution of Modern Greece (Stanford UniversityPress, 1996), 151.

[31]This point is a rework from the similar sentence attributed to modern Albaniansin P.J.O’Rourke’s book "Eat the Rich". See:O’Rourke , P.J. Eat the Rich. ATreatise on Economics. (New York: Atlantic Monthly Press, 1998), 51.

[32]Smith, Helena. "Macedonian statue:Alexander the Great or a Warrior on a Horse?"http://www.guardian.co.uk/world/2011/aug/14/alexander-great-macedonia-warrior-horse

[33] R.F. "Alexander the Great was Vlach". Macedonian Daily Vest¸ 28August 2011. http://www.vest.com.mk/?ItemID=B84FE8ABF0E5634B8AF9B75BC11EB847&arc=1

[34]Žižek, Slavoj. In Defense of Lost Causes.(London, New York: Verso, 2009), 7.

[35] Smith,Helena. "Macedonian statue:Alexander the Great or a Warrior on a Horse?",Guardian, 14 August 2011.

[36]Georgievski, Zvezdan. "Finger". Okno,17 August, 2011. http://okno.mk/node/13251

[37] Žižek, Slavojand Milbank, John. The Monstrosity ofChrist. Paradox or Dialectic? (Cambridge and London: The MIT Press, 2009),278.

[38]Dimeska, Kristina. "Milošoski: Wehave displayed impertinence, not amiddle finger". Nova Makedonija, No. 22357, 16 August 2011.

http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=8161173197&id=9&prilog=0&setIzdanie=22357

[39]Bogoeva, Katerina. "Forum Skopje2010 Tonight with PRO-tests." Macedonian Daily Dnevnik, No. 3291, 27 May 2010, Skopje.

http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=2A3919D011042A468464619D0167EA75

[40] Foell, Earl W. Skopje - the Phoenix City. (Boston:Monitor, March 1968), 31. Available on: http://www.fotografija.com.mk/images/skopje1968.jpg(p.31)

[41] Home, Robert. "Reconstructing Skopje, Macedonia, afterthe 1963 earthquake: The Master Planforty years on". Papers in LandManagement No. 7, (Cambridge and Chelmford, Anglia Ruskin University,2003), 20. http://www.anglia.ac.uk/ruskin/en/home/faculties/alss/deps/law/staff0/home.Maincontent.0014.file.tmp/No7-Skopje.pdf

[42]Vilić , Nebojša. Rape Skopje. (Skopje: 359 ⁰, 2009), 38.

[43]Angelovska, Biljana. "Skopje 2014 isnot a Product of Democracy." Utrinskivesnik, No. 3265, 23 April 2010.

http://utrinski.com.mk/?ItemID=ECFBECC62B0A924DB788AA51E88EC6C6

[44] Frauenfelder,Mark. "CommunistMonuments of Yugoslavia". Boing Boing. 28December, 2007. See at:http://www.boingboing.net/2007/12/28/communist-monuments.html

[45] Jameson,Fredric. "Future City". NewLeft Review, No. 21, May-June 2003. http://www.newleftreview.org/?view=2449

За Јадранка: за канцеларијата на вистинскиот учител (2011)

2011-12-24T00:52:00.002+01:00

Jasna Koteska: "About Jadranka, About The Study of a True Teacher", Faculty of Philology "Blaze Koneski", Annual, no. 37, Skopje, 2011, 17-25.

Јасна Котеска

За Јадранка: за канцеларијата

на вистинскиот учител

Затоа што сте лав кој дава лавовски дел: живот на сите останати, зајаците илисиците. Затоа што сте пожртвувани и се гнасите од себеочувување, затоа што завас „јас“ не е важно, затоа што тоа го знаев од првиот миг.

Марина Цветаева

Клучни зборови: ЈадранкаВладова, омаж, учител, предавање, етика, социологија на книжевноста.

Веројатносум меѓу последните што го дадоа својот текст за Зборникот посветен на ЈадранкаВладова. Не затоа што немав текст. Од четирите мои книги, за творештвото наЈадранка пишував во две. Другите две книги не беа за добри теми и луѓе, инакуќе ја имаше и таму.

Пишуваванализи за нејзините раскази, за нејзината драма, пишував и за нејзинатаучебникарска дејност. Никогаш не напишав, иако сакав, текст за нејзинатаречничка работа, но едноставно не се разбирам доволно од лексикографијата. Иникогаш не напишав за нејзината детска проза. Но таа проза со години му јачитам на моето дете и не сакам да ја анализирам. Ние дома во неа уживаме.

Секако можевда извадам дел од тие анализи и да ги дадам за Зборников. Но, не го сторив тоа.Не сакав. Долго време не можев да извадам никаков текст за Јадранка од себеси.Затоа што не знаев како за нешто што толку длабоко ме обележало, што меформирало, што ме образувало и ме водело, за жената што ми била и ментор иподдршка - кога ми се чинело дека наоколу нема баш никој, што била и слушателво исповедите, и пријател во доброто и во злото, и критичар и насочувач, а штоне барала ништо за возврат, што никогаш не се наметнала, не побарала, а само мидувнала ветер во грбот, за таков човек, човек не знае што да напише, анапишаното да не звучи лажно, површно или некако погрешно.

Ја прегледавденовиве нашата преписка од мејловите, и се засрамив. Во сите тие години, низписмата, сум и’ се обраќала на Јадранка со молба за секакви совети: околупишувањето, околу читањето, околу животот. На пример, која тема да ја одберамза пишување, која книга да ја читам пред другата, како да разрешам некојафилозофска дилема, како да постапам во некоја животна ситуација... Голем дел одтие прашања биле непотребни или неважни, биле едвај начин да и’ се доближам, даме забележи, да и’ се допаднам.

Денес, коганавистина ми треба нејзиниот совет како да пишувам за мојот учител, неа ја немада ми го даде. Така е во ред. Јадранка нè учеше декатреба да пораснеме, дека сè што е човечко есмртно. Така е во ред, па сепак оваа вистина и по толку години, боли.

Јадранкасекогаш ми одговараше на писмата со мајчинска грижа, со мирна педагошкаразборитост и доследност, со многу интуиција, внат-решен такт и чувство. Денес, понекогаш ги препрочитувамтие писма. Од нив сè уште учам. Денес со такви писма, понекогаш, ми сеобраќаат наши-те заеднички студенти. Денес знам нешто што тогаш незнаев. Колку се тие одговори, и тешки и деликатни. Дека бараат ранливост,давање, дека се нишаат на чекор да бидат погрешно разбрани, дека се мегдан заисцр-пувачки, километарски преписки...

Па сепак,Јадранка не зазираше од нив. Напротив. Ниедно мое писмо, Јадранка не го оставинеодговорено. А знам дека имаше уште десетици и десетици други студенти,пријатели, колеги што и’ пишуваа во истиот стил, што и’ се обраќаа во истиоттон. За сите нас Јадранка имаше љубов. Не познавам никого што толку многу јараздаваше животната, читателската и педагошката страст.

Јадранка јасакаше книжевноста, иако предаваше книжевност. Тоа ви се чини логично, но не е.Сите ние што ја предаваме книжевноста, иако ја сакаме и ја предаваме со децениитокму затоа што ја сакаме, знаеме. По многу години работа со книгите, доаѓаатмоменти кога книжевноста ви се причинува погрешен избор, кога гледате декакнигата губи на големата планетарна сцена, каде едно од друго, се кршатголемите социјални и политички битки, во кои книгата е неретко понижена, небаресамата не е најбитниот дел од големите движења на духот. По толку многу годиниработа со книгите доаѓаат моменти кога кон книгата развивате потценување, когакнигата ве заморува, кога ви се причинува дека истата работа веќе сте јапрочитале кај некој друг. Кога сте се издресирале да ги ловите книжевнитеклишеа и уште повеќе - да ги презирате. Кога сте се претвориле во циници штонаместо да се опуштат и да уживаат во светот што се раѓа пред вас, сте научиленабрзина да ги препознавате книжевните незграпности, како божем самите никогашда не сте ги напишале. Кога теоријата ви го замаглила уживањето во естетиката,иако ве учеле дека ќе биде обратното. Кога, со еден збор, сте се претвориле волуѓе што веќе не сакаат да и’ дадат втора шанса на книгата.

Кај Јадранкабеше поинаку. Со истата страст во сите години што ја познавав, непроменето јасакаше книгата. Како ниеден читател од мојата, претходните и од следнитегенерации. Се сеќавам на една сцена. Дежураше на својот испит по светскакнижевност во големата училница на Филолошкиот факултет, а само студентитеможат да ви посведочат колку Јадранка не дозволуваше несериозност, дошепнувања,препишување на испитите, колку беше подготвена да го брани знаењето по секојацена, колку за неа беше важна училницата, и сè што таа значеше и денес значи. Но, тој ден, на тој испит ја видов Јадранкакако строго чекори меѓу студентите, како со будно око внимава испитот да бидедостоинствен, а во исто време, во рацете држеше книга и ја читаше. Не беше тоаблеф. Јадранка читаше секаде и во секое време. Беше научила дел од вниманиетода му го посветува на светот, а дел на книгите. Како кај Пол Кле: „Едното окогледа, а другото чувствува“. Само кај Јадранка, второто око што чувствуваше,чувствуваше преку книгата.

Не помнамколку точно книги Јадранка ми подари: од античката книжевност, од современатамакедонска проза, поезија, драма, од чешката книжевност, бугарска, турска,американска, француска... Немам евиденција, бидејќи Јадранка не ги потпишувашекнигите што ги подаруваше. За неа книгите беа нешто што треба да минува од ракана рака, а не нешто што треба да се обележува и да се запечатува со себичноста.Затоа не знам колку книги ми подари, но знам дека се’ што ќе ми подареше, читавсо љубов.

Јадранка јасакаше теоријата на книжевноста и ја предаваше со голема страст, на познавач натеоријата, но и на љубител на фикцијата. Ви се чини логично, но не е.Теоретичарите се првите што ќе ја отфрлат секоја книга што не влегува вонивните теориски кутии. Јадранка никогаш не падна во замката во која паѓааттолку многу „познавачи“, кои упорно читаат само коментари и критики, наместо даодат таму каде што критиките ги упатуваат. Кај Јадранка не беше така. Јадранкачестопати на своите часови по книжевноста, книгите ги читаше на глас. Гласот еважен, таа знаеше дека кај еден автор најважна е неговата интонација, гласоткој од минатото повторно оживува пред нас. Беше радост да се слушаат нејзинитеоживувања на гласовите од минатото. Јадранка имаше толку многу почит закнигите, затоа што имаше почит и за луѓето. Затоа не застануваше кајкоментарите, затоа директно одеше кон книгите што коментарите и’ ги советуваа.Јадранка не сакаше скратени патчиња, ја сакаше самата есенција на книгите. Занеа книгите беа една од ретките форми на среќа што, ние смртните, ја имаме.

Честопати поработа, се враќавме дома заедно, најнапред шетавме низ Бит Пазар, а потоасвртувавме кај неа дома. До долго во ноќта ми зборуваше за книжевноста. Со чај,на масата веднаш до шпоретот, на топло, во најтоплиот дом што го помнам. ЗаЈадранка библиотеката беше битие кое дише, кое живее. Јадранка ја сметашебиблиотеката за суштество во кое се скриени најдобрите духови на човештвото.Кога ќе ја отворите добрата книга, велеше Јадранка, духовите од минатото себудат и потоа човек со нив може да разговара, може да им се радува. Домот наЈадранка беше преполн со книги. Книгите на Јадранка се прелеваа од рафтовите наполиците, и ги окупираа столчињата, кујнската маса, креветот... Сите другипредмети се само продолженија на човечкото тело, негови протези, велеше Борхес:телефонот е само продолжување на гласот, очи-лата навидот, моливот на раката, но само книгата е свет на фантазијата, поддршка засеќавањето. На тој Борхесовски, тотален начин, Јадранка ја сакаше книгата.

Јадранка несе интересираше за техничката страна на книгите, ба-рем не во онаа смисла во која за нив се интересираатупорните библиофили. Јадранка беше меѓу првите во Македонија што светот назборовите го пренесе на екран, објави книга од една од своите бројниелектронски преписки, и макар што бескрајно го сакаше мирисот на книгите,немаше против зборовите и тајната што зборовите ја споделуваат, да ја читапреку каков годе друг медиум, па и преку екранот. Беше пред своето време.Книгата ја препознаваше во секаква форма, нешто што за многумина тогаш, па исега, е несфатливо.

Јадранка непишуваше за да се „архивира“ себеси, како толку многу други луѓе што ги знам ишто тоа го прават од самољубие, а всушност од преплашеност од смртноста на сè што е човечко. Јадранка пишуваше за ги мултиплицира световитево кои живее прославата на фан-тазијата, нарадоста, на животот.

Јадранка неја сакаше премногу хиерархијата. Ниту во книгите, ниту во животот. Беше живчитател, кој читаше многу. Литературата за Јадранка беше форма на љубов. Ништово неа не работеше со напор. Или со тегобност. Среќата не треба да бара напор.Затоа што книгата е секо-гаш нова форма на среќа. Со секоја нова книга, секогашстануваш малку подруг, малку поинаков ти. Затоа Јадранка беше толку полна соживот. Секоја книга зрачеше поинаку од неа, затоа Јадранка остави толку многуво толку многу пишани жанрови и затоа се даваше во толку многу раз-лични форми.

Ме изненадикога пред некој ден, на часовите по книжевност, еден студент ми рече деканејзината збирката раскази „Воден знак“, ја доживеал како збирка есеи. Не сеналутив, се насмеав и одобрив. Јадранка пишуваше во толку многу изрази, сотолку многу толеранција, што секој читател нека го има правото да ја доживеенејзината книжевност како што ја чувствува. Јадранка тоа ќе го одобреше.Полнотијата беше животот на Јадранка.

Со едендодаток. За неа книгите не беа бегство од одговорноста, сосема обратно. Нееднаш ја имав посведочено нејзината сила, кога во дело го правеше тоа што гокажуваше на часовите. Дека човек треба да се спротивстави на неправдата,секогаш и по секоја цена, дури иако цената е да се распадне твојот видливуниверзум. Јадранка не ја сакаше неправдата и се бореше против неа секаде.Нашето време стана толку многу цинично, што денес сме подготвени и правдинатада ја сведеме едвај на дискурзивна категорија, за да можеме издрогирани мирнода спиеме. Кај Јадранка тие работи од сферата на моралот, не беа сплеткани.Напротив, Јадранка ја користеше книжевноста за работите да ги направиедноставни. Читајте ги нејзините критики за делата од светската книжевност. Тиене се напишани за работите да ги замаглат, за книгите да станат покомплицираниодошто се. Тие се напишани за да ги појаснат. За да се каже, каде во сета таапротивречност на животот, лежи добрината.

Канцеларијатана вистинскиот учител е: да каже каде доброто е, а не само каде било. Помнам,кога студирав кај Јадранка и подоцна кога се вработив на Катедрата помакедонска книжевност и јужнословенски книжевности, во тоа доцно- комунистичко,и потоа во пост – комунистичкото време, сивилото на зградата на Филолошкиотфакултет во Скопје, на булеварот Крсте Мисирков бб, ги беше обоило сите луѓе исета зграда. Сите канцеларии од таа зграда беа исти. Сиви. Кај Јадранка бешепоинаку. Во нејзиниот кабинет за првпат го видов Ван Гог, го видов Бројгел,видов многу сликари, и нивните ремек-дела врамени во мали, стилизирани парчињаподобар свет, што ги прекриваа скапаните комунистички ѕидови. Јадранка не бешехедонист, но за неа книжевноста не беше само аскетизам, иако самата ја сакаше книжевностана најаскетски начин. Нејзината естетика се прелеваше низ ситните детали што гоосветлуваа нејзиниот мал кабинет, како мало парче светлина во големата мрачназграда на Кафка: книгите, сликите, фотографиите, шолјите за кафе, тацните,рачните изработки, текстилот, логичките игри на внуците расфрлани ваму и тамуниз нејзиниот кабинет..., сето тоа за Јадранка беше форма на книжевно постоење,поредено без исфорсираниот ред, а со вкусот и со постојаниот отпор противсивилото на безличноста. Не беше тоа ексцентричност, толку честа форма наотпорот кај луѓето од таа генерација, кои како и таа, не ја сакаа униформата.Лесно беше да си ексцентрик тогаш: тоа само значеше дека насобранатафрустрација во еден момент едноставно експлодирала пред другите. Кај Јадранкабеше поинаку. Кај неа стилизацијата беше израз на најавтентичниот отпор, да себиде естет во времето кога естетиката беше од ретките системски отпор противуниформата на светот.

Да немазабуна. Јадранка беше бунтовник, но не од типот на униформираните бунтовници.Лесно е да викате, кога околу вас сите други се дерат на истиот начин. Тешко еда се даде отпор кога околу вас сите други молчат, затоа што за тој еден моментсите помислиле дека наоколу не се слуша ниеден друг глас. Тешко е кога се чинидека никој околу вас не ја гледа очигледната вистина: дека царот е гол. ЗаЈадранка, тоа не беше тешко. Се сеќавам на една сцена. Имавме факултетскисостанок околу некое тогаш морално непријатно прашање, па сите молчеа, иако сочасови претходно напорно дрдореа. Јадранка ја отседе сета таа сцена со мирнослушање. А потоа зеде збор и ја одбрани невиноста пред неправдата. Потоа ситедруги што дотогаш зборуваа во хор, замолчеа. Јадранка не молчеше кога другитемолчеа. И не викаше кога другите викаа.

Јадранкаверуваше дека не треба денес да ги изедеш зборовите што си ги кажал вчера, самозатоа што за тој еден момент си помислил дека ќе останеш гладен. Јадранказнаеше дека човек никогаш не умира од глад, туку од немање интегритет. Јадранкабеше најдобриот ученик на книгите, и токму затоа беше најдобриот учител налуѓето.

Јадранка небеше навалена под товарот на книгите и под нивната сериозност. Умните понекогашсе чинат тажни. Јадранка не беше тажна, таа беше слободна. Човек не може, а дане се восхитува на таа веселост. Имаше нешто зеновско во нејзиниот пристап конживотот – на животот треба да му се насмееш. Сериозноста се јавува порадипреценување на времето. Сериозните не знаат да гледаат со очите на бога, значисо љубов.

Од книгитеЈадранка учеше дека човек треба да е противречен, не треба да робува, треба дазнае да се насмее, да знае да ја прифати смртноста, да биде хуман: кон човекот,кон животното, кон каменот. Се сеќавам, ми раскажуваше дека пред да дојде наФилолошкиот факултет, студирала медицина. Ги напуштила студиите истиот ден когана часот по анатомија, требало да сецираат жаба за да ја научат нејзинатаанатомија. За Јадранка важеше едно правило: не треба да го уништиш светот, зада го разбереш. За Јадранка постоеја два збора: мистерија и прифаќање. Таа гиприфаќаше луѓето, затоа што веруваше во мистеријата на животот. Човек гииспраќа своите шеги во светот, но камењата и растенијата остануваат неми. Но,не и за Јадранка. За неа животот имаше смисла само ако човек може светот нарастенијата и на камењата да го погледне со очите на дете – затоа нејзинатапроза е толку сакана. Но, и со очите на одговорен возрасен. Јадранка бешекомбинација од најмалку неколку контрадикторни нешта, и од уште толку многуработи.

Освен тоа,Јадранка беше педагог. Нешто што јас никогаш не научив да бидам. За менекнижевноста беше начин да се пречкрта мина-тото, орудиеза битка против корумпираните татковци. Јас ја мразев генерацијата пред мене итаа пред неа. За Јадранка беше поинаку. Јадранка ја имаше смиреноста на некојкој знае дека историјата е игра и дека, ако човек баш не е магаре, треба данаучи да и’ се насмее в лице. Јадранка едноставно никогаш не стана доволноцинична за да биде лежерна кон генерациите што доаѓаат, како и кон тие штопретходат. Со отворени очи кон лекциите од минатото и со педагошка упорност кониднината.

Напиша многуучебници, се бореше за правото на писменост. Знаеше дека светот не стануваподобар заради еден ден револуција и пијаното утро потоа, кога силеџиите ќе гопреземат водството. Јадранка знаеше дека светот не станува подобар собунтовната униформа. Туку само и исклучиво со знаењето. Посвети многу години зада ги описмени македонските генерации, и денес најдобрите професори покнижевност во Македонија се без исклучок нејзините ученици и ученички.

Јадранканемаше демонска сила во себеси, иако имаше многу причини да биде во тага, дабиде нихилист. Едноставно никогаш не го избра патот на зловолието. Не знам далиЈадранка беше верник. Но, предаваше во религиозно училиште и честопати мизборуваше за Бог, за неговата љубов, за неговата милост, за неговатаправедност. Претпоставувам дека сепак беше верник. За Јадранка книгата можешеда биде преполна со грешки што треба да се поправат (и таа ги поправаше,лекторираше ужасно многу книги, дури и на смртната постела, и дел од причинатазошто ова мало парче земја, денес е пописмено одошто ќе беше, да не беше таа –да, Јадранка толку многу и до последно ја почитуваше и ја бранеше писменоста).Јадранка можеше да не се согласува со мислењето и со гласот на авторот, но онашто без исклучок е точно, е дека за Јадранка книгата секогаш чуваше нешто светои божествено во себеси. Заради сето тоа, без исклучок, Јадранка никогаш непрестана да ги сака книгите. Да ги пишува своите. И да ги негува туѓите.

Ние,пријателите што се зближивме покрај Јадранка, кои се запознавме преку неа,покрај неа, поради неа, останавме пријатели до ден денес. Толку многу другилуѓе дојдоа и заминаа од нашите животи, но оние што Јадранка ги допре, тиеостанаа зближени во заедништвото. И ден денес, кога ќе се сретнеме, зборувамеза Јадранка. Тоа е начинот на кој се доближуваме до нејзината бесмртност. Несамо преку книгите, туку и преку живиот збор. Јадранка остави многу книги задсебе, но можеше како Питагора да не остави ниедна. Затоа што беше вистинскиучител. Вистинските учители се оние што ја афирмираат слободата да им гопродолжиш мислењето, но по свое наоѓање. Јадранка ја имаше таа голема сила итаа голема нежност, да ти дозволи да одиш каде што си се упатил, каде што требада стигнеш. Но, најважно од сè, Јадранка ни гиостави своите книги како крајпатни знаци, како сигнали за сепак по тој пат дане се изгубиме.

Неверојатнае радијацијата што Јадранка ја остави зад себеси. Нејзините пријатели,студентите и познаниците и ден денес одат на гробот на Јадранка, иако поминаагодини од нејзината смрт. Не помнам ниеден смртен од мојата генерација, штотака активно сè уште живее меѓу живите.

Јас не знамкако подобро да ја доближам Јадранка, освен преку овие неколку немушти реда. Итоа малку што го знам, беше нејзина заслуга. Неполираноста и празнината од овиередови, што Јадранка толку многу се трудеше да ги поправи во нашата култура, сесамо мои.

24.02.2011

Jasna Koteska

About Jadranka, about

the Study of a True Teacher

(Résumé)

Key words: JadrankaVladova, homage, teacher, teaching, ethics, sociology of literature.

The text is homage to Jadranka Vladova(1956-2004), professor of literature at the Faculty of Philology “BlazeKoneski”, Skopje, author of numerous books: short stories, books for children,essays, texts from the fields of literary criticism and literary theory,high-school text books, dictionaries, etc. The text highlights Vladova’s rolein the Macedonian literary history, but also her position as a well-lovedprofessor who taught variety of courses on literature;her professionalism, kindness, and trustiness; her memorable lessons inliterature, and her highly ethical approach to students, teaching, knowledge,spirituality and life in general, posing an example not just how to teach, butalso how to live the principles one teaches about,in and out of the classroom.

Despina Angelovska Intimité communiste (review in French, 2011)

2011-10-12T00:38:00.001+02:00

Abstracts here.

STUDIA UBB EUROPAEA, LVI, 3, 2011

Despina Angelovska

Intimitécommuniste de Jasna Koteska: revendicationde justice transitionnelle

Introduction

Intimité communiste (2008)[1]est le dernier livre de l' essayiste et théoricienne macédonienne, Jasna Koteska.[2]Celle-ci est la fille du poète dissident Jovan Koteski (1932-2001), qui a passéquarante deux ans de sa vie sous la surveillance des services de la policesecrète de l'ancienne Fédération yougoslave et deux ans en prison. En 1985,quelques années seulement avant la désintégration de la Fédération yougoslave –qualifiée souvent comme le pays le plus libéral de l'ancien bloc de l'Est - quiaura lieu en 1991, à l'époque où, paradoxalement, le groupe de musique slovène Laibach, avecson iconographie nazie et nationaliste délibérément provocante, est un desgroupes de musique les plus populaires du pays, Koteski a été condamné à 5 ansde réclusion, sous l'accusation d'avoir œuvré secrètement à la destruction dela Yougoslavie et à la création d'un État macédonien indépendant (la guerre enex-Yougoslavie débutera et la Macédoine proclamera son indépendance parRéférendum seulement cinq ans plus tard).

Reflétant ainsi le vécu intime de l'auteure elle-même, Intimitécommuniste de Jasna Koteska analyse la phénoménologie du communisme au vingtièmesiècle, mettant un accent particulier sur son application yougoslave etmacédonienne. Koteska place également au cœur de son argumentation, le livreculte de l'essayiste et philosophe de l'ancienne Yougoslavie, Radomir Konstantinovic,[3]La philosophie de bourg (1981),[4]et se penche plus spécifiquement sur la version provinciale du communismemacédonien, qui se caractérise, selon elle, par la tyrannie de l'espritprovincial mélangée à celle des services secrets.

Prenant comme point de départ de notre réflexion l'analyse de Koteska dela tyrannie petit-bourgeoise du communisme macédonien, dont le bilan etmécanismes sacrificiels n'ont pas été vraiment appréhendés en Macédoine, dansce texte, nous allons élargir nos considérations sur le processus delustration actuellement mis en placedans ce pays. En effet, dans le contexte macédonien d'aujourd'hui, construitsur les débris d'un passé communiste rapidement balayé, et où la société transitionnelle,sur son chemin vers l'intégration à l'UE, se heurte au risque d'une amnésieculturelle et politique, nous réfléchirons ici sur le besoin essentield'affronter le passé afin de ne pas répéter les mêmes erreurs et de développerdes instruments de justice transitionnelle. Plus encore, en adoptant le pointde vue des victimes non-reconnues de la machine sacrificielle communiste enMacédoine, ce texte rejoindra et développera la réflexion, initiée par aussiKoteska dans Intimité communiste, autour de la question politiqueessentielle des vies dont le deuil n'a pas le droit de cité. Se tournant versles sujets abjects et impropres du communisme, vers ceux qui ont été exclu dela « famille » monopartiste, voire de l' humanité,cette contribution, finalement, dénoncera les mécanismes de violence« sanitaire » du communisme macédonien, dont la logique desurveillance et de nettoyage semblent encore mouvoir la Macédoined'aujourd'hui.

1. Communisme et esprit de bourg

1.1. Services secrets et provincialisme

L'esprit de bourg est la clé de l'interprétation de Koteska ducommunisme macédonien dans son livre Intimité communiste. Plus encore, elley dévoile le lien étrange et inattendu entre l'obsession de la transparencedont se nourrit l'esprit petit-bourgeois et les services secrets communistes.En effet, le secret et l'inintelligibilité dans lesquels opèreraientles agents de l'UDBA semblent être à l'antipode de la tyrannie de la publicité[5]et de la transparence incarnée par l'esprit provincial. L'auteure explique ceparadoxe apparent en disant qu'en fait la publicité est déjà incorporée dans lavie même de l'UDBA : 'La publicité est l'essence fondamentale de lapolice secrète et celle-ci ne peut travailler que tant qu'elle censure cettefonction qui est la sienne, que tant qu'elle « cache » l'axe autourde laquelle oscille le désir de l'UDBA».[6]Koteska pousse sa réflexion encore plusloin en disant que la publicité la plus vulgaire est la raison même del'existence des services secrets. Ainsi, pour pouvoir fonctionner et rester« secrète », l'UDBA avait besoin de toutes ses connaissances, tousses pistons, tous ses informateurs, du soutien public tout court.[7]Ce sont justement les petits-bourgeois qui étaient les plus grands supporteursde l'UDBA.[8]Lamentalité petite-bourgeoise et la logique provinciale de vouloir tout savoirsur tout le monde, le communisme (macédonien), selon Koteska, les a trouvés surplace et les a incorporés à son avantage.[9]Selon l'auteure, le communisme a réussi à s'installer seulement dans des paysmi-développés à l'esprit provincial et cela venait du fait que la révolutioncommuniste devait son succès aux services secrets qui correspondaientidéalement à l'esprit de bourg.[10]

1.2. L'Intimiste

Se tournant vers l'analyse de la tyrannie de la publicité, ainsi quevers la censure de l'intimité et de l'individualité opérée par le communisme,Koteska prend comme point de départ le dossier de son père - ce poète« politiquement incorrect », ce « sujet impropre » ducommunisme - établi par les services secrets de l'ancienne Yougoslavie et fichésous le code de „l'Intimiste“. Plus encore, le nom chiffré donné au dossier deson père reflète, selon l'auteure, le mélange opéré par les services secretspoliciers du communisme et de l'esprit petit-bourgeois, provincial quicaractérisait le régime communiste dans sa version macédonienne.[11]Il reflète la façon dont fonctionnait (et fonctionnerait toujours), d'un côté,le « bourg » macédonien, où on donne des surnoms au gens seloncertaines de leurs caractéristiques spécifiques ou des défauts physiques, selonun trait par lequel cette personne se différencie des autres. Mais ce traitspécifique n'y est pas souligné en vue d'être reconnu ou respecté, mais plutôtpour être ridiculisé et pour s'en moquer, afin d'être constamment présent àl'esprit de bourg qui se souvient de tout, qui ne laisse rien passer inaperçu.[12]Le communisme, nous dit Koteska, procédait de la même façon en opérant unesimilaire et simpliste théâtralisation des gens : « Les personnes ydeviennent une simulation, vidées de leurs contenus, comme des dés dans le jeudu communisme, des rôles clichés de la Commedia dell Arte dispersés sur lagrande scène de la vie, où se déroule la lutte entre le bien et le mal ».[13]

1.3. Les écrivains- informateurs

Dans Intimitécommuniste, Koteska dévoile un paradoxe au cœur du système : d'un côtéle communisme macédonien à l'esprit provincial détestait l'intimitéconstitutive de la poésie et déclarait les poètes-intimistes (tel son père)ennemis d'État, mais, en même temps, le dossier de son père est peuplé depoètes-informateurs.[14]Elle prête une attention particulière à l'analyse de la collaboration despoètes et écrivains macédoniens avec les services secrets communistes. Eneffet, l'ouverture des dossiers de la Sécurité d'État en 2000 ont révélé desdonnées choquantes sur l'implication des poètes et écrivains macédoniens auservice de la police secrète : « Dans le dossier de mon père il y aun défilé terrible de poètes morts et vivants, de littéraires, de gens depassage – et de policiers. Le monde du dossier de mon père est une combinaisonobscène d'écrivains macédoniens et de policiers, qui très souvent fusionnentdans la même personne. C'est un monde dans lequel vous n'avez plus de repèresd'amitié stables. La plupart de vos « amis », collègues et écrivainssont là pour encercler le gibier. Tout le monde prête l'oreille. Même les mursont des oreilles ».[15]

Se penchant attentivement sur le phénomène de la diffusion et intrusionperfide du pouvoir communiste et de ses services secrets au cœur même del'intimité, Koteska explique la contribution des écrivains-policiers auxservices secrets et leur servilité perverse aussi par le sadisme terrible quifaisait se mouvoir la culture macédonienne désireuse de satisfaire les appétitsinsatiables du pouvoir et de la police.[16]Mais le poète-informateur n'est pas uniquement motivé par son petit désirsadique, ce qui fait se mouvoir le poète-espion est également la possibilitéinhérente d'atteindre un « sens nouveau », d'accéder àl'immortalité : « L'espion est venu de nulle part. Et il a lapossibilité de devenir un dieu de la poésie ».[17]Ce qui rapprochait la police secrète et les poètes macédoniens, c'est que lesdeux groupes aimaient le pouvoir, se complaisaient dans leur rôle demissionnaires, avaient des frustrations créatives, détestaient le mondepetit-bourgeois et ne pouvait pas discuter de leur travail avec les simplesmortels.[18]

Jovan Koteski, le poète dissident, a été libéré de prison non pas àcause des réactions de ses collègues écrivains macédoniens, qui sont restésmuets, mais à cause des réactions de l'écrivain croate Predrag Matjeevic et dupoète américain Allen Ginsberg, venu en Macédoinecomme lauréat du Festival poétique de Struga. Matvejevićétait à l'époque président du PEN yougoslave. Il organisa une pétitionrecueillant les signatures des écrivains du monde pour la libération deKoteski. Grâce aux lettres adressées par lui à la Cour de Skopje et la Courfédérale yougoslave, Matveejević obtient la libération expresse du poète en1987. Matveejević exprime sa stupéfaction face au manque de réaction desécrivains macédoniens et des associations d'écrivains macédoniennes, enindiquant aussi que le tribunal a jugé Koteski à huis-clos.[19]L'initiative de Matveejević et deGinsberg ne trouva pas d'écho auprès des poètes macédoniens, et cela prouve,selon Koteska, que même si les choix moraux étaient possibles, surtout pour lesintellectuels, dans les années 80 en Macédoine, ces derniers choisissaient quandmême de rester « neutres » - neutralité dénoncée, cependant, par l'auteure d'Intimité communiste comme étant un choix problématique du point de vue éthique, par lequelon choisit la position confortable d'être du côté du plus fort. [20]

2. Communisme et trauma

2.1. Faire face au traumatismepersonnel

Même si Intimité communiste a été écrite à la mémoire de sonpère, il n'est pas une biographie de Jovan Koteski, car « de toutes lespersonnes sur la terre, ce sont nos parents que nous connaissons le moins ».[21] Celivre est avant tout un témoignage sur la façon dont le communisme et l'espritpetit-bourgeois ont fait mal à Koteska elle-même : « Mon père voulait qu'on se souvienne de sespoèmes. Ils sont sa biographie. Ces quelques lignes sont la mienne».[22]

Ainsi, l'impulsion initiale de la création de ce livre, est avant toutpersonnelle. Sans prétendre offrir une analyse totalisatrice de l'Histoire avecun grand H, Koteska y est guidée par son propre besoin de faire face et derésister au traumatisme personnel, à la blessure intime provoquée par cequ'elle analyse comme étant la version provinciale du communismemacédonien. Rejoignant l'esprit de lapièce Hamlet-Machine de l'écrivain allemand Heiner Muller, le livre deKoteska répond tout d'abord au besoin d'affronter le passé et les enjeuxpersonnels qui y sont enfouis, d'affronter la douleur qui n'a pu être exprimée,le deuil qui n'a pu être fait et reconnu publiquement, comme condition de laguérison, de la réconciliation. Le désir de faire une analyse phénoménologiquedu communisme et de décortiquer la logique du système, ainsi que la tentativede répondre à la question de savoir « de quel genre d'engineering humain on avait besoin pour mettre enœuvre cette idéologie“,[23]qui constituent la trame de l'Intimité communiste, comme le dit Koteskaelle-même, viennent seulement plus tard.[24]

2.2. Le personnel est théorique, lepersonnel est politique[25]

Prenant le contre-pied des préoccupations collectivistes du régimecommuniste, Intimité communiste, donc, est un livre trèspersonnel qui a pour point de départ le vécu intime de l'auteure et de safamille. Il s'agit d'une œuvre que Koteska s'est refusée à écrire pendantlongtemps, n'osant pas affronter son propre passé: « Je n'ai jamaisvoulu écrire ce livre, même si aucun sujet ne fut plus important pour moi. Maisce n'est pas nous qui choisissons les sujets, ce sont les sujets qui nouschoisissent ». [26]

Témoignant du vécu intime du communisme, ce livre est, en même temps,une étude théorique très élaborée sur la phénoménologie du communisme mondialet macédonien. Dans une réflexion sur le personnel et le théorique, l'auteureaffirme que les expériences personnelles représentent des avantages et non desdésavantages pour les théoriciens :

« Le sujet de ce livre est l'intimité à l'époque du communisme. Sij'écris sur l'intimité, il est plus juste que j'écrive sur ma propre intimitéaussi. Je ne vois pas de contradiction entre la partie théorique etpersonnelle. Je ne pense pas que vous puissiez écrire un bon livre sur unconcept théorique si celui-ci ne vous importe pas personnellement en mêmetemps. Si une chose n'est pas importantpour vous, comment voulez-vous qu'elle le soit pour les autres? (…) Je n'ai pasécrit une saga familiale, je ne suis pas écrivaine, ce qui m'intéressepersonnellement ce sont les concepts, je travaille avec de la théorie, mais lathéorie aussi doit être personnelle pour qu'elle dise quelques chosed'important».[27]

Aussi, la démarché théorique de Koteska dans Intimité communiste,où le regard critique se nourrit du vécu intime et où - à l'instar de lathéorie féministe - le personnel estpolitique, acquiert un objectif plus large qui est celui de jeter un regardcritique vers le passé proche de la Macédoine, afin d'établir quel a été l'impactde l'idéologie communiste cinquantenaire sur le présent et sur les citoyens dupays, pour ne pas rester coincé dans le passé, et pouvoir changer de cap. Lelivre de Koteska devient alors un précieux outil d'analyse du passé communistepour la société macédonienne actuelle qui se trouve toujours en transition etessaye de consolider de nouveaux repères ainsi que de mettre en place unejustice transitionnelle. L'ouvrage, loin d'avoir la prétention de donner toutesles réponses sur le régime et l'idéologie communistes, ouvre des pistes deréflexion importantes et permet d'ajouter quelques pièces dans le puzzle qui,dans l'analyse de Koteska, se révèle infiniment complexe.

2.3. Comprendre les mécanismes du communisme

Intimité communiste dénonce le bilan sacrificiel du régime communiste dans le monde.[28]L'auteure tente d'y analyser les raisons de cette hypnose collective qui aprovoqué de nombreuses victimes, pour que cela ne se reproduise pas. Car, selonKoteska, il est nécessaire de comprendre les causes et les mécanismes del'hypnose massive afin d'éviter la répétition des mêmes erreurs dans leprésent. Il est important que l'Etat macédonien crée des mécanismes pouraffronter son propre passé communiste sacrificiel: « Si vous avez vécudans une idéologie sacrificielle, la catharsis ne peut arriver comme unecatharshis personnelle, ou bien elle est collective et réconciliatrice ounulle ».[29]

Dans son analyse, Koteska qualifie le système communiste yougoslavecomme devenu rapidement paranoïaque, voir même auto-paranoïaque, ce qui sereflétait surtout dans le fonctionnement des services secrets. En effet, lesystème s'est rapidement divisé entre ceux qui étaient suspects et ceux quisurveillaient les suspects. Dans une interview consacrée à son dernier livre, réalisée en 2008, prolongeant l'analysecritique du système communiste macédonien et de sa logique des servicessecrets, l'auteure attire cependant l'attention sur le danger de la répétitionpossible actuellement en Macédoine de cette violente logique de surveillance :« Ce qui m'inquiète plus particulièrement pour la Macédoine aujourd'hui,c'est qu'on a octroyé dans le cadre du budget 2008 des fonds énormes auxservices de renseignements. Ces service ne travaillent jamais contre l'ennemiexterne, une des idées les plus intéressantes que j'ai entendues du DirectoireC du KGB, dont la liste était constituée de noms d'espions étrangers, c'est quel'idée principale des services secrets est la surveillance des ennemisintérieurs. L'ennemi intérieur, qui dans le communisme existe dans tout un chacun ».[30] Récemment,en effet, le 16 juin 2010, le Parlement macédonien a adopté une loi orwelliennesur les communications électroniques, par laquelle le Ministère de l'Intérieuracquérait le droit légitime de faire une violente intrusion dans l'intimité desgens.[31]D'après cette loi, les services du Ministère de l'Intérieur pouvaientsurveiller et intercepter les communications des citoyens macédoniens à leurgré, n'ayant plus besoin pour cela d'un mandat d'un juge ou d'un procureur.[32]Cette loi, dénoncée comme violant les droits et les libertés fondamentales del'homme ainsi que la protection des données privées, a été jugéeanticonstitutionnelle par la Cour constitutionnelle macédonienne, qui en aannulé les dispositions contestées.[33]

C'est dans ce sens aussi qu' Intimité communiste, permettant uneconfrontation critique avec le passé communiste en vue d'un présentpostcommuniste plus viable, s'érige en geste de résistance critique d'autantplus important à une époque où, en Macédoine, l'invocation de plus en plusfréquente du passé (lointain ou récent)ne semble plus être qu'une manipulation dans des buts politico-mythologiques etsurtout, et avant tout, pour masquer le présent.

2.4. Résister à l' amnésie culturelle et politique

À sa sortie, Intimité communiste a provoqué beaucoup de réactionspubliques et médiatiques, son sujet étant particulièrement sensible, certainespersonnes et figures importantes de la vie culturelle et politique macédoniennecontemporaine y étant directement citées et dénoncées comme ayant coopéré avecla police secrète communiste. Cependant, selon l'auteure, le livre se refuseabsolument à être une sorte de vengeance dans l'esprit petit-bourgeois et sonbut n'est aucunement de proposer une « liste de personnes à abattre »pour ainsi dire, mais, au contraire, de proposer une analyse critique del'ingénierie qui a permis la mise en œuvre de la version macédonienne ducommunisme. Koteska argumente que les nombreuses réactions publiques à lasortie du livre prouvent le besoin des gens de parler du communisme, car lecommunisme a été une sorte de sujet tabou ou un sujet non suffisamment élaborédans la Macédoine postcommuniste.[34]Le problème n'étant pas abordé ni traité, cela a créée des « poches traumatiques »chez les gens. C'est justement pour résister à une « amnésie culturelle etpolitique », où soixante-dix ans d'histoire ont été effacées de la mémoirecollective des gens, que ce livre a été écrit, son objectif étant celui d'affronteret de questionner le communisme, non pour forcer les gens à oublier leurssouvenirs heureux, mais pour les aider à les rendre plus complexes, et àpouvoir les placer à côté des souvenirs de ceux, parmi eux, qui ont été moinsheureux.[35]

3. Intimité communiste et justice transitionnelle

3.1. Communisme et lustration

2008, l'année de lapublication d'Intimité communiste est celle où le Parlement macédonien aadopté la loi sur la Lustration.

Après la chute du bloc communisteentre 1989 et 1991, dans les pays postcommunistes, la lustration désigne la politique deréduction de la participation des anciens collaborateurs et informateurs desservices secrets communistes au sein du Gouvernement et aux fonctions publiqueset politiques. Ledébat sur la lustration a été lancé pour la première fois par le parlementtchèque en 1991, lorsque celui-ci a été chargé d'établir lesquels de sesparlementaires avaient été des collaborateurs et informateurs du régimecommuniste et de ses services de sécurité d'État. Il est important de soulignerque la lustration représentait plutôt unmoyen de dénonciation et condamnation morale et publique qu'un moyen depoursuite pénale. Il s'agit d'un processus d'affrontement au passé récent, souventqualifié de justice transitionnelle. Dans ce sens, la lustration est aussi liée à l'ouverturedes archives communistes au public, processus qui a été terminé dans la plupartdes pays ex-communistes, mais qui vient seulement de commencer d'être mis enœuvre en Macédoine.

Ainsi, les dossiers des services secrets y ont été ouverts aux victimeset aux membres de leur famille en 2000.[36] La loisur la lustration a été votée le 22 janvier 2008 par le Parlement macédonien.[37]Selon cette loi, la lustration concerne les informateurs de la police secrète,surtout ceux qui ont surveillé et dénoncé les sujets idéologiquementinappropriés, ainsi que leurs supérieurs, pour la période entre la fin de 1944jusqu'à la période de l'adoption de la loi. Selon certains, la lustrationconcernerait quelque 15 000 dossiers de personnesqui ont été suivies, surveillées, maltraitées, emprisonnées, voire mêmeexécutées comme opposantes au régime.[38]L'adoption de la loi sur la lustration, en même temps, a provoqué de vifsdébats au sein du Parlement et des membres de l'opposition, ainsi que dans lasociété macédonienne, à cause de la crainte que cette première ne soitinstrumentalisée comme arme de vengeance personnelle pour la stigmatisation decertaines personnes et comme outil de manipulation politique. Malheureusement,ces craintes sembleraient bien fondées, car, pour le moment, la lustration enMacédoine semble être une « chasse aux sorcières » sans véritablecrédibilité. En effet, dès le début de la mise en œuvre de la lustration, lesscandales politiques et accusations mutuelles des principaux partis politiquesont abondé. De nombreux dossiers sont d'un seul coup - littéralement - tombésdu ciel, incriminant différents hommes politiques ou hauts fonctionnairesd'État.[39]De plus, la procédure elle-même semble avoir perdu sa fiabilité, beaucoup deces dossiers d'accusation ayant été affichés comme des faux. Récemment, audébut de l'année 2011, la Cour pénale vient de condamner un ancien agentsecret, accusé d'avoir falsifié les dossiers inculpant des hauts membres duparti politique albanais actuellement au pouvoir, DUI.[40]Au début de l'année 2011, le parlement macédonien -pendant le boycott desmembres de l'opposition - a adopté uneversion amendée de la loi sur la lustration, proposée par les partis politiquesdirigeants, VMRO-DPMNE et DUI,[41]demandant le prolongement de la période de lustration jusqu'en 2019 etl'élargissement de la liste de personnes et fonctions pouvant faire objetd'investigation par la commission de lustration,[42]dispositions contestées dont certaines avaient été déjà abolies par la Courconstitutionnelle macédonienne en 2010.

3.2. Pour une justice transitionnelle macédonienne

Jasna Koteska, elle-même, fut une des partisanes les plus actives de lalustration dans le débat public macédonien. Le dossier de son père, qu'elle avu pour la première fois en 2000, fut la première étape d'une profonderéflexion et recherche documentée sur le communisme qui dura quatre ans,résultant avec la publication d'Intimité communiste. Sorti à une époque où, malgré l'adoption de laloi sur la lustration, les archives des services secrets de la périodecommuniste n'étaient pas encore rendues publiques - comme elles ne le sontd'ailleurs pas encore aujourd'hui, restant accessibles seulement avec degrandes restrictions,[43]ce livre représente aussi un plaidoyer pour l' ouverture totale des dossiersdes 15 000 personnes et de leurs familles qui ont été surveillées durant lecommunisme.[44] Dans cesens, Intimité communiste est écrit avec la revendication claire d'unejustice transitionnelle macédonienne.[45]A l'inverse de la lustration en œuvre en Macédoine, transformée en« chasse aux sorcières », pour laquelle on a créé une commissionchargée d'examiner les dossiers et de faire les listes des informateurs, etprovoquant la paranoïa chez les gens, l'auteure d' Intimité communistes'engage pour une lustration qu'elle qualifie de non révolutionnaire et légale,qui commencerait par une ouverture totale au public des archives de laMacédoine communiste. Selon elle, cette ouverture, permettant une vue nonrestrictive du passé est la seule solution qui s'est montrée fonctionnelle enpratique - par exemple, en ancienne RDA-, et serait la façon la plus intelligente pour arrêter de subir les dommagesdu passé. Car, lorsqu'un petit groupe de personnes continue à avoir seul accèsau passé (à l'instar de la commission chargée de la lustration macédonienne),ce dernier peut être plus facilement manipulé ou abusé.[46] Aussi, dans le cadre d'un débatpublic, organisé au mois d'octobre 2010, par l'association des Citoyens pourune Macédoine citoyenne (GEM), Koteska, tout en disant que la lustrationmacédonienne lui semble vraiment être arrivée trop retard, affirme encore unefois sa forte conviction que la publication non sélective et absolumenttransparente des dossiers (leur mise sur internet même – dans l'esprit aussi deWikileaks) est très très importante, pour lutter contre la logique et les abusde la surveillance et des services secrets.[47]

3.3. Contre la tyrannie de l'esprit de bourg

Publié à une époque où, en Macédoine, le gouvernement conservateur dedroite de VMRO-DPMNE revendique la lutte contre les « ancienscommunistes », Intimité communiste cultive des grains de résistanceessentiels face au danger d'abus de ses propos, c'est-à-dire au danger que sacritique du communisme ne soit reprise et manipulée uniquement pour servir àglorifier l'option politique et idéologique du parti au pouvoir. Commel'auteure le dit elle-même : « Je ne veux pas que mon livre soitinstrumentalisé pour des buts politiques, Ce livre n'est ni de gauche ni dedroite, c'est un livre sur une époque révolue. Les informateurs et lespersécuteurs de mon père font aujourd'hui partie des deux plus grands partispolitiques macédoniens, de partis plus petits ou d'aucun – il n y a pas dedistribution logique, il n y a pas d'image manichéenne, le passé est trèscomplexe et c'est pourquoi il doit être appréhendé très attentivement». [48]

Dans ce sens, comme nous l'avons déjà vu, l'outil principal pour ladécortication du communisme macédonien de Koteska est aussi le livre de RadomirKonstantinović, La philosophie de l'esprit de bourg,[49]d'où l'auteure puise la figure de la tyrannie de l'esprit de bourg qu'elledénonce comme continuant de faire mouvoir la société contemporainemacédonienne, ainsi que son establishment politique et culturel actuel.[50]C'est pourquoi, dans sa revendication de justice transitionnelle, Koteskarefuse d'utiliser les mêmes méthodes vulgaires avec lesquels opère justementl'esprit petit-bourgeois.[51]Ainsi, son objectif n'est pas de dénoncer les informateurs des services secretscommunistes, mais de s'adresser plutôt aux victimes de ces derniers, ceux quiont été surveillés par eux.[52]

Se situant, finalement, dans le contexte géo-politique mondial, et endénonçant les excès de la société de consommation et de l'ère de lasurveillance généralisée, la critique contenue dans le livre de Koteska pointeaussi le danger de la reproduction possible des solutions idéologiques ducommunisme dans différentes formes de gouvernance politique.[53]

4. La parenté communiste[54]

4.1.Sujets impurs du communisme

Intimitécommuniste s'érige également en geste derésistance contre les mécanismes d'exclusion communistes de ceux qui étaientconsidérés comme étant les sujets impurs. Un de ses mécanismes était justementce que nous appréhenderons comme la famille communiste, dont nous allons tenterici de déconstruire la généalogie patriarcale.

Bien que la doctrineofficielle du communisme ait déclaré l'égalité des genres et questionné lesrapports traditionnels entre le public et le privé, en pratique et dans sastructure profonde celui-ci a très souvent été dénoncé comme un régimepaternaliste. Même si la doctrine communiste semblait réorganiser lesstructures et rôles familiaux à un autre niveau, son paternalisme correspondaiten même temps aux formes et divisions patriarcales les plus traditionnelles. Eneffet, dans ce régime paternaliste et autoritaire, la figure principale étaitle père, le patriarche suprême de l'État communiste, incarné dans les figuresde Lénine, Staline, Tito, etc. et dans lequel la métaphore de la parentécollective joue un rôle clé. Ce régime paternaliste et patriarcal mettaitl'accent sur un lien et une dépendance quasi-familiale entre « le père etses enfants » communistes. C'est ce phénomène que Katherine Verbery, dansson livre Qu'est-ce qu'était le socialisme et qu'est-ce qui vientensuite ?,[55]analyse sous le terme de « socialisme paternaliste » dans lequel lessujets n' étaient pas présumés être politiquement actifs, comme cela est le casdans le concept de citoyenneté: ils étaient supposés être des récepteursreconnaissants – comme des petits enfants dans une famille – des bénéfices dontleurs dirigeants décidaient à leur place. C'est ainsi que le régimepaternaliste communiste produisait la dépendance de ses sujets et non pas l'action cultivée par la société civile oula solidarité de l'etnonationalisme.[56]Le communisme a hérité du collectivisme et du patriarcat de la société ruraletraditionnelle dans laquelle il s'est implanté et dans laquelle l'individuétait conçu seulement en tant que membre d'une famille patriarcale ou en termesde parenté. Le patriarcat représente ainsi un autre aspect important del'autoritarisme communiste où la dominance masculine, la dominance du père esten œuvre. Les sujets conformes du communisme s'identifient au père/au parti.Plus encore, dans le contexte de la Fédération yougoslave socialiste, lepatriarche du parti communiste, Tito, est l'autorité parentale et paternaliste- idéologique et culturelle - suprême qui surplombe et remplace même laparentalité et paternité biologique - et donc d'une certaine façon impure (carcorporelle), il est celui qui peut adopter et élever tous les enfants, lespetits pionniers de Tito. Ainsi, à l'époque du communisme, la famillebiologique, nucléaire, le berceau traditionnel de la vie privée, s'effacedevant la famille collective adoptive qui est incarnée par le parti communiste.[57]En transformant aussi les divisions entre la sphère privée et publique du capitalismedu 19ème siècle, le communisme a usurpé certaines fonctions et responsabilitéspatriarcales.

En prenant le contre-piedde cette famille communiste collective et du père de tous, Jasna Koteska, dans Intimitécommuniste, convoque le géniteur Jovan Koteski, non pas comme poète, idole,mais comme son père biologique, et dans ce sens justement, impur (car maculépar le sang de la consanguinité), personnel et unique: « Je n'aipas écrit ce livre pour réhabiliter la place de l'œuvre de mon père dans le canonlittéraire. (…) Dans le livre, mon père n'est pas un père littéraire maisbiologique».[58]

Ce soulignement de laparenté, de ce lien biologique inaliénable y est aussi un geste de résistance àl'instar d'Antigone face à l'État et à Créon. C'est une résistance face à ladestruction de sa famille par le régime communiste, faisant intrusion au cœurmême de l'intimité.

4.2. La revendication d'Antigone

C'est dans ce sens aussi que nous lisons Intimité communistecomme un geste (féministe) de résistance de l'auteure - la fille del'Intimiste, ce sujet féminin politiquement incorrect et « biologiquement impur » face à la société macédonienne communiste (mais aussipostcommuniste) provinciale et à ses « nettoyages » sacrificiels.Ainsi, l'accent que Koteska met dans son livre sur ce qui a été banni par lesystème, sur la filiation impure, sur l'intimité et l'ambivalent, le trauma etla psychanalyse, le corps et le corporel, et par là sur la féminité et ladifférence, est aussi un acte de résistance face au „projet sanitaire“communiste et sa tyrannie du public et du collectif, face son unique sujetmonopartiste, transparent et incorporel.

Plus encore, le livre clé qui a initié l'écriture d'Intimitécommuniste est Antigone : laparenté entre vie et mort[59]de Judith Butler, une des auteures essentielles de la théorie du genre.[60]. Partant d' Antigone et de son droit de deuilnon reconnu par l'État, Butler développeune réflexion sur les sujets vivants dans les non-lieux de la société, ceuxdont la reconnaissance et l'autoreconnaissance sont rendues précaires, voirimpossibles, et dont le deuil n'est pas reconnu comme légitime. Ainsi, lepassage décisif du livre de Butler pour l'écriture d'Intimité communiste,cité par Koteska, a été le suivant: „Antigone récuse la loi qui refuse dereconnaître publiquement son deuil, et en cela elle anticipe les situations deceux qui n'ont pas pu faire clairement leur deuil – situations que les maladesdu sida connaissent très bien. A quelle mort vivante ces gens sont-ilscondamnés?“.[61] Butlertémoigne ainsi des sujets non-normatifs, forcés à mener une existence retiréede la vie et de ses normes reconnues, souffrant de la douleur prolongée del'exclusion sociale, punis pour leur non-conformité par une vie dé-réalisée,n'étant ni entièrement (socialement) vivants ni entièrement (physiquement)morts.[62] Prolongeant cette réflexion dans seslivres Precarious life : The powers of mourning and violence etFrames of war : when is life grievable ?[63]écrits après les évènements du 11 septembre, 2001 et témoignant de laguerre en Irak et Afghanistan, Butler demande quelles sont les vies, dans notremonde, qui méritent d'être pleurées, quel deuil peut être fait publiquement etlequel non? Reprenant ces questions importantes, Koteska met son deuil et sestraumatisme intimes non reconnus et amnésiés par le système communiste au cœurde se réflexion : « Je voulais me réconcilier pour moi-même avec lepassé de ma famille. Je sentais une perte enfuie, un deuil non reconnu.Imaginez un instant comment vit une personne sous le fardeau de la douleur quine peut être exprimée, la perte dont le deuil ne peut être faitpubliquement? ».[64]

Dans Antigone : la parentéentre vie et mort,[65]Judith Butler pose aussi la question de savoir quel genre de parenté et derelation intimes sont éligibles pour la légitimation d'État. Elle y analyse larevendication d'Antigone et sa parenté impure, multiple et fluide (Antigoneétant en même temps la sœur et la fille d' Œdipe), ainsi que sa fraternitéincestueuse, justement comme dévoilant, de façon critique, le caractèrecontingent des liens de parenté.[66]Plus encore, les liens familiaux quasi indéfinissables d' Antigone compliquentet subvertissent la relation entre l'État et la famille et défient lesstructures de parenté traditionnelles.

Suivant l'analyse butlérienne du personnage d'Antigone, dans laquellecette dernière relie la revendication courageuse de l'héroïne incestueusementambivalente aux revendications de ceux dont les liens ne sont pas socialementet publiquement reconnus et prisés comme relations de parenté propre/conforme, Intimitécommuniste de Koteska finalement met en question la parenté(post)communiste patriarcale, provinciale et normativement violente, et s'ouvrevers d'autres types de parenté et(af)filiation, en s'apparentant aussi à ceux qui, dans le sens d' Antigone : laparenté entre la vie et la mort, ne font pas partie de la «famille», lesexclus, impurs, différents, étrangers, homosexuels, etc., et, de là, versd'autres formes d'opposition et d'action politiques.

Conclusion

C'est dans ce sens, qu'à la fin de cette analyse nous lisons Intimitécommuniste comme une lettre au pèreadressée aussi au père dénaturé, voire „déparenté/défilié“, au sujet abject etexclu du communisme: le dissident intimiste. Cette lettre au père non typique,qui s'écarte du canon (littéraire) traditionnel où la généalogie est avant toutandrocentrique et le nom se transmet du père au fils, s'écrit comme une lettrede la fille „bâtarde“ au nom du père illégitime, humilié, excommuniée, destitué par le système, et (dé)génère uneréfiliation différente. Finalement, Intimité communiste de Jasna Koteskas'élève comme un geste de réconciliation - avec son propre trauma, son passé,et avec son père – dans lequel la fille-mère „adopte“ le père déchu et lafiliation est guérie, restaurée.

Bibliographie

Angelovska, Despina (2009), « Kon Komunistička intima od Jasna Koteska (Templum, 2008) » in Identities,Volume 7, No. 1/2, Winter , 251-257.

Butler, Judith (2000), Antigone's claim : Kinship between lifeand death, New York : Columbia University Press.

Butler, Judith (2004), Precarious life : The powers of mourningand violence, London, New York : Verso.

Butler, Judith (2009), Framesof war : when is life grievable ?, London, New York : Verso.

Butler, Judith (2002), « Iskinship always already heterosexual ? » in Différences,13(1):14-44.

Butler, Judith ; Salih, Sara(2004), The Judith Butler reader, Oxford : Blackwell Publishing.

Hanisch, Carol (1970), « The personal is political » inFirestone, Shulamtih; Koedt, Anne (eds.) Notes from the Second Year: Women’sLiberation [ http://www.carolhanisch.org/CHwritings/PIP.html], 31 Mai 2011.

Iveković,Rada (1998), „Radomir Konstantinović“ in La République des lettres, 01janvier [http://www.republique-des-lettres.fr/855-radomir-konstantinovic.php=] , 01 Avril 2011.

Konstantinović, Radomir (2000), Filozofija na palankata. Skopje :List.

Koteska, Jasna (2006), Sanitarnaenigma, Skopje : Templum.

Koteska, Jasna (2008), Komunistička intima, Skopje :Templum.

Koteska, Jasna (2009), « Spaces Without Time (from CommunistMonuments to Shopping Malls) », Radical Education Conference, Ljubljana,28-29 Novembre [http://jasnakoteska.blogspot.com/2010/07/spaces-without-time-2009-video-lecture.html], 02 Décémbre 2010.

Koteska, Jasna (2006), « Against the Pre-archival Mentality(On the book The Female Side of the Story: The Crisis in Macedonia in 2001by Aleksandra Bubevska and Miruse Hoxa, Evrobalkan Press, 2006) in Blesokn. 49, July-August [http://www.blesok.com.mk/tekst.asp?lang=eng&tekst=847], 03 Janvier 2011.

Koteska,Jasna; Galevski, Vlatko (2008), « Intervju zaKomunistička intima » in Forum,21.11.2008 [http://jasnakoteska.blogspot.com/2009/11/interview-for-communist-intimacy-forum.html] , 07 Février 2011.

Koteska, Jasna; Stanković, Siniša (2008), « Makedonija živee votiranija na palankata » in Globus. 9.12.2008, [http://jasnakoteska.blogspot.com/2009/11/interview-for-communist-intimacy-globus.html] , 03 Janvier 2011.

Koteska, Jasna; Gelevski, Nikola (2010), « Sanitarna enigma (iliNašata lustracija 2) », Débat public avec Jasna Koteska, 07 10 2010, clubGEM, Skopje [ http://okno.mk/node/7598], 01 Février 2011.

Verdery, Katherine(1996), What Was Socialism, and What Comes Next?, Priceton, New Jersey : PricetonUniversitty Press.

Wilmer, S. E. ; Zukauskaite, Audrone (eds.) (2010), InterrogatingAntigone in Postmodern Philosophy and Criticism, Oxford : OxfordUniversity Press.

Švarc, Rihard (ed.) (2008), Drugiotpokraj mene, Antologija na raskazi i esei na pisateli od JugoistočnaEvropa. Skopje : Templum.

[1] Jasna Koteska, Komunistička intima, Skopje : Templum, 2008.

[2] JasnaKoteska (1970, Skopje) enseigneaujourd'hui la littérature, la psychanalyse théorique et les études du genre àl'Université Sts. Cyrille et Méthode de Skopje.Elle est l'auteure de plusieurs livres dont: Postmodernistički literaturnistudii, Skopje : Makedonska kniga, 2002 ; Makedonsko žensko pismo(Teorija, istorija i opis), Skopje : Makedonska kniga, 2003 ;Sanitarna enigma, Skopje : Templum, 2006 ; Komunističkaintima, Skopje : Templum,2008 ; Intimist, Ljubljana : Drustvo Apokalipsa, 2008. Son dernier livre Intimité communistea rencontré un très grand succès et a déjà été traduit en roumain (Memoriacomunismului, 2010), bulgare (Komunističeska pamet, 2010), turc (Komunisthafizasi, 2010), grec (ΚΟΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΜΝΗΜΗ, 2010), allemand (KommunistischesGedachtnis, 2010), croate (Komunisticka memorija, 2010), etc.

[3] Cf.sur les œuvres philosophiques de Konstantinovic l'essai de Rada Ivekovic:« Radomir Konstantinović », La République des lettres, le 01janvier 1998 [http://www.republique-des-lettres.fr/855-radomir-konstantinovic.php], 02 Février 2010.

[4] RadomirKonstantinović, Filozofija Palanke, Beograd: Nolit, 1981. Le titre dulivre de Konstantinović pourrait être traduit en français de plusieursmanières: pilosophie provinciale,philosophie de l'esprit petit-bourgeois, philosophie de bourg. La philosopheRada Iveković, dans son essai consacré à la philosophie de Konstantinović,explique la signification en français du terme « palanka » de lafaçon suivante: « Le terme central de « palanka », à la foisbourg, province et village de plaine (dans le sens d'une limitation del'horizon) » (cf. Iveković Rada, « Radomir Konstantinović »,op.cit.)

[5] Leterme qu'emploie ici Koteska en macédonien est celui de « javnost »qui est difficilement traduisible en français et qui signifie le public/ lapublicité dans le double sens de « les gens, la masse de la population; lafoule » et « caractère de ce qui est public, n'est pas tenu secret ».

[6] Jasna Koteska , « Kodnite iminja na UDBA », Komunistička intima,op.cit., p.143.

[7] Ibidem., p. 144.

[8] Ibidem., p. 151

[9] Ibidem., p. 151.

[10] Ibidem., p. 150.

[11] Jasna Koteska , « Kodnite iminja na UDBA », Komunistička intima,op. Cit., p.142.

[12] Ibidem., pp. 142-153.

[13] Ibidem.

[14] Jasna Koteska, « Samo tuka poezijata epoćituvana. Poezijata gi ubiva lugjeto », Komunistička intima, op.cit., pp. 182-183.

[15] JasnaKoteska , « Nasilstvoto na makedonskata kultura (Za makedonskatapisatelska smotra) », Komunistička intima , op.cit., pp. 30.

[16] JasnaKoteska, « Sadizam », Komunistička intima, op.cit., pp. 33-38.

[17] JasnaKoteska , « Samo tuka poezijata e počituvana. Poezijata gi ubivalugjeto ». Komunistička intima, op.cit.,p. 183.

[18] Ibidem.

[19] JasnaKoteska, « Sadizam », Komunistička intima, op.cit., p. 36.

[20] JasnaKoteska, Vlatko Galevski, „Dosie Intimist“ in Forum, op.cit.

[21] JasnaKoteska, « Za emociite što ostanaa vo eden avtobus», Komunističkaintima, op.cit., p. 9.

[22] Ibidem., pp. 9-10.

[23] Ibidem., p. 14.

[24] Jasna Koteska, « Za emociite što ostanaa vo edenavtobus», Komunistička intima, op.cit.,p.12.

[25] Cf.Carol Hanisch « The personal is political », in Shulamith Firestone;Anne Koedt (eds.) Notes from the Second Year: Women’s Liberation, 1970,[http://www.carolhanisch.org/CHwritings/PIP.html.], 31 Mai 2011

[26] JasnaKoteska, « Za emociite što ostanaa vo eden avtobus», Komunistička intima, op.cit., p. 9.

[27] JasnaKoteska, Vlatko Galevski, « Dosie Intimist » in Forum, op.cit.

[28] Cf.Jasna Koteska , « Žrtveniot bilansna komunizmot i poltičkata anestezija », Komunistička intima, op.cit., pp. 78-141.

[29] JasnaKoteska, Vlatko Galevski, « DosieIntimist » in Forum, op.cit.

[30] Ibidem.

[31] Cf.Cory Doctorow, « Macedonia introduces universal, deep telco/Internetwiretapping; hardly any MPs bother to vote » in Boingboing: Tech,Culture and News , 16 06 2010 [http://www.boingboing.net/2010/06/16/macedonia-introduces.html], 17 Juillet 2010.

[32] Cf.« Zakon za izmenuvanje i dopolnuvanje na Zakonot za elektronskitekomunikacii » in Služben vesnik na R. Makedonija n.83/2010 du 23.06.2010 [http://www.aec.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=485%3Azakon-za-izmenuvawe-i-dopolnuvanje-na-zakonot-za-elektornskite-komunikacii-slvesnik-na-rm-br-832010&catid=77%3Azakon-za-elektrosnkite-komunikacii&Itemid=66&lang=mk] 01 Avril 2011.

[33] Cf. « Ustavniot sud go tamponira golemoto uvo » in Nova Makedonija,n. 22 159, 16 12 2010; Toni Angelovski, « Ustavniot sud go zauzdiprislušuvanjeto », in Vreme, n. 2094, 21.10.2010.[http://www.time.mk/read/NONE/a891b94afa/index.html], 03 Mars 2011.

[34] JasnaKoteska, Vlatko Galevski, « Dosie Intimist » in Forum, op.cit.

[35] Ibidem.

[36] Cf. Jasna Koteska,Galevski Vlatko , « Dosie Intimist » in Forum, op.cit.

[37] Cf. « Potpišan zakonot zalustracija » in Utrinski vesnik, 2598, 30 01 2008 [http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=48D02DB97E75AD48B07C5923D69A31AB], 03 Mars 2011.

[38] JasnaKoteska, «Za emociite što ostanaa vo eden avtobus », Komunističkaintima. op.cit., p. 12.

[39] Ainsi,au mois de décembre 2010, la Commission chargée de la lustration a reçu troisdossiers secrets accusant de hauts fonctionnaires du parti albanais au pouvoirDUI qui luiont été remis par un professeur de l'Université de Tetovo, qui a affirmé avoir trouvé ces dossiers dans sacour.[http://www.time.mk/read/50fa055cfc/27b157bc38/index.html], 02 Février 2011.

[40] Cf., « Hisen Musliu dobi uslovnakazna za slučajot ' Falsifikator ' » in Dnevnik, 24.01.2011. [http://daily.mk/cluster3/38e9e6d0e7669ccbd6e267bd515504f5/564400] 02 Février 2011.

[41] DUI (Uniondémocratique pour l'intégration), est un parti politique macédonien représentantessentiellement la communauté albanophone de la R. de Macédoine. Le nom duparti est en albanais et ses initiales sont BDI et il est présidé par AliAhmeti. VMRO-DPMNE (Organisation révolutionnaire macédonienne intérieure -Parti démocratique pour l'Unité nationale macédonienne) est un parti politiquede centre-droit macédonien dont le président actuel est Nikola Gruevski.

[42] Cf.« Ke se baraat kodoši od Asnom do 2010 », Vesti, Kanal 5Televizija, [http://www.time.mk/read/286ab70e99/e79f6d6515/index.html], 13 Février 2011; « Vlasta povikuva: site na lustracija ! »in Utrinski vesnik, 13 01 2011. [http://www.time.mk/read/048771f8c8/c1c3b648dc/index.html], 13 Février 2011.

[43] Jasna Koteska ,«Otvoranje na arhivite», Komunistička intima, op.cit., p. 76.

[44] JasnaKoteska , « Za emociite što ostanaavo eden avtobus », Komunistička intima, op.cit., p. 12.

[45] Jasna Koteska, «Nema ništo neli?», Komunistićka intima,op.cit., p. 84.

[46] Jasna Koteska, Siniša stankovič, « Makedonija živee vo tiranija napalankata! » in Globus, 9.12.2008. [http://jasnakoteska.blogspot.com/2009/11/interview-for-communist-intimacy-globus.html ], 11 Décémbre 2010.

[47] Jasna Koteska, Nikola Gelevski,« Sanitarna enigma (ili Našata lustracija 2) ». Cycle de débatspublics : Zborno mesto. Klub « Gem », 7 octobre, 2010.[http://gem.org.mk/vesti/667-predocna-za-lustracija-nam-ni-treba-otvoranje-na-istorijata],01 Février 2011.

[48] JasnaKoteska, Vlatko Galevski, « Dosie Intimist » in Forum, op.cit.

[49] Radomir Konstantinović, Flozofija na palankata, op.cit.

[50] Jasna Koteska, Siniša Stankovič, « Makedonija živee vo tiranijata napalankata! » in Globus,op.cit.

[51] Jasna Koteska , « Makedonskata palanka i selektivnotočitanje na dosiejata » Komunistička intima, op.cit., p. 81.

[52] Jasna Koteska, Vlatko Galevski,« Dosie intimist » in Forum, op.cit.

[53] Jasna Koteska, « Pet zabeleški za prirodata naanalizite što sledat » Komunistička intima, p. 85.

[54] Cetitre fait référence au livre culte Antigone’s Claim: Kinship Between Life and Death (New York:Columbia UP, 2000) d'une des figures clé de la théorie du genre, JudithButler.

[55] Katherine Verdery, What Was Socialism, and What ComesNext?, Priceton, New Jersey :Priceton Universitty Press, 1996.

[56] Ibidem., p. 63

[57] Ibidem., p. 64.

[58] JasnaKoteska, Vlatko Galevski , « Dosie Intimist » in Forum, op.cit.

[59] Judith Butler, Antigone's claim :kinship between life and death, op.cit.

[60] Cf. Gendertheory.

[61] Cf. Judith Butler, Antigone’s Claim: Kinship Between Life and Death,op.cit., p. 24,citée par Jasna Koteska , Komunistička intima, op.cit., p. 12.

[62] Cf.Judith Butler, Sara Salih, TheJudith Butler reader, Oxford : Blackwell Publishing, 2004, pp. 10-11.

[63] Judith Butler, Precarious life : The powers of mourning and violence,London, New York : Verso, 2004 ; Judith Butler, Frames of war : when is lifegrievable ?, London, New York : Verso, 2009.

[64] JasnaKoteska , « Za emociite što ostanaavo eden avtobus», Komunistička intima, op.cit.

[65] Judith Butler ,Antigone : la parenté entre vie et mort, Paris : éd. Epel, 2003.

[66] Cf.S. E. Wilmer, Audrone Zukauskaite (eds.) , Interrogating Antigone inPostmodern Philosophy and Criticism, Oxford : Oxford University Press,2010.